Personal finance

Wachttijden in de zorg blijven toenemen: 'Patiënt moet ermee leren leven'

Beeld © ANP

De afgelopen jaren liepen de wachttijden in ziekenhuizen steeds verder op. Wie na een verwijzing van de huisarts bijvoorbeeld een oogarts of kaakchirurg wil spreken, moet flink geduld hebben. De minister hoopt dat maatregelen helpen, maar volgens de ziekenhuizen moeten patiënten leren leven met lange wachttijden.

De onderzoeksredactie van RTL Nieuws analyseerde op basis van gegevens van Mediquest waar de wachttijdproblematiek het grootst is. Er zijn namelijk grote verschillen tussen specialismen en regio's.

Als je in Noord-Nederland door de huisarts wordt verwezen naar de oogarts, hoeft je er bijvoorbeeld niet op te rekenen dat je binnen vier weken een afspraak hebt. Bij vrijwel alle ziekenhuizen en klinieken waar oogheelkunde wordt aangeboden is de wachttijd te lang.

Waar kun je binnen vier weken terecht voor oogheelkunde? Beeld © RTL Nieuws

Gezondheidsverlies

De problemen spelen niet alleen bij oogheelkunde en in Groningen. Bij nog eens 11 andere specialismen, zoals reumatologie en psychiatrie, is de gemiddelde wachttijd te hoog. Hetzelfde geldt voor de gemiddelde wachttijd in 15 van de 25 zorgregio's.

"Dit gaat de verkeerde kant op. Dit brengt ongemak en misschien ook wel gezondheidsverlies voor de patiënt met zich mee", stelt hoogleraar gezondheidseconomie Wim Groot van de Universiteit Maastricht. Dat blijkt ook uit de vele reacties die RTL Nieuws kreeg van mensen die te lang moeten wachten.

Volgens Groot zijn er een aantal redenen voor de toename van wachttijden: meer vraag, minder budget en minder personeel. "Met name verpleegkundigen zijn moeilijk te krijgen. Dat betekent dat ziekenhuizen in toenemende mate afdelingen moeten sluiten."

Geen wachttijd spoed

Voor acute zorg zijn geen lange wachttijden. Iemand die met spoed zorg nodig heeft, kan nog altijd direct in het ziekenhuis terecht. De stijgende wachttijden zorgen er echter wel voor dat patienten tijdens het lange wachten toch soms met spoed moeten worden opgenomen. RTL Nieuws kwam daar in haar onderzoek een aantal voorbeelden van tegen.

Geen verbetering

Net als Groot maken ook zorgverzekeraars, ziekenhuizen en minister Bruno Bruins van Medische Zorg zich zorgen over de toenemende wachttijden. In november schreef Bruins een brief aan de Tweede Kamer (pdf), waarin hij plannen besprak om de hoog oplopende wachttijden terug te dringen.

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen verwacht echter niet dat de wachttijden snel zullen dalen. Volgens de NVZ zou het realistischer zijn om met alle aangekondigde maatregelen de wachttijden op het huidige - te hoge - niveau te houden. "Mensen zullen moeten wennen aan langere wachttijden. Er is veel actie maar nog niet meteen resultaat." 

Drastische maatregelen

Als we de wachttijden echt willen laten dalen, is het huidige pakket aan maatregelen volgens hoogleraar Groot niet genoeg. Dan zijn meer drastische maatregelen nodig.

"Het is onvermijdelijk dat er meer geld naar de zorg gaat. Daarnaast moeten ziekenhuizen zorgen dat ze voldoende mensen hebben om zorg te leveren. De belangrijkste verantwoordelijkheid ligt bij zorgverzekeraars. Zij moeten meer zorg inkopen in de gebieden waar de wachttijden boven de aanvaardbare normen liggen."

Wat vinden betrokken partijen?

Alle betrokken partijen die RTL Nieuws sprak noemen de oplopende wachttijden zorgelijk. 

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen

"In 2040 dreigt 1 op de 4 mensen opgeleid te moeten worden voor de zorg. Dat kan niet. Er moeten andere oplossingen worden gevonden. Mensen zullen moeten wennen aan langere wachttijden. Er is veel actie maar nog niet meteen resultaat.

De zorgvraag neemt toe, vooral van ouderen. Meer en meer opleiden, in- en extern, en het behouden van personeel is een speerpunt. Ook meer samenwerking van ziekenhuizen onderling. De NVZ ondersteunt haar leden met het zoeken naar oplossingen."

Nederlandse Federatie Universitair Medische Centra

"De NFU sluit zich aan bij de reactie van de NVZ wat betreft aanpak van de oplopende wachttijden. Daarbij willen wij benadrukken dat er de komende jaren niet alleen meer, maar vooral ook anders opgeleid gaat worden: aansluitend bij de behoeften in de zorgsector. Daarnaast pleit de NFU al jaren voor het opleiden van meer arts-assistenten tot medisch specialist."

Bruno Bruins, minister voor Medische Zorg

"Het is ongewenst als patiënten (te) lang moeten wachten op zorg die ze nodig hebben. Ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra zijn verplicht om patiënten te informeren als sprake is van een te lange wachtlijst en moeten mensen wijzen op de mogelijkheid van zorgbemiddeling door de zorgverzekeraar.

Voor mij is de aanpak van wachtlijsten prioriteit. Daarom zijn onder andere met de ziekenhuizen en verzekeraars afspraken gemaakt om wachtlijsten terug te dringen. Niet alleen door meer mensen op te leiden maar ook door taakherschikking. Bijvoorbeeld bij oogheelkunde waar gekeken wordt of iemand echt naar de medisch specialist moet of ook terecht kan bij de optometrist."

Zorgverzekeraars Nederland

"Wij willen dat onze verzekerden tijdig de zorg krijgen die zij nodig hebben. Meer geld erbij is in ieder geval niet de oplossing voor de wachtlijstproblematiek in de medisch specialistische zorg. Als er wachtlijsten ontstaan als gevolg van budgettaire problemen, lossen zorgverzekeraars dat op. Maar in de praktijk zien zorgverzekeraars dat ziekenhuizen bepaalde budgetten niet gevuld krijgen. Er is dan wel geld, maar simpelweg niet voldoende personeel. 

Er is meer nodig om de toenemende zorgvraag en het zorgaanbod goed op elkaar aan te laten sluiten. Om te waarborgen dat goede zorg in ons land voor iedereen beschikbaar en betaalbaar blijft, moet het nodige veranderen in de manier waarop onze zorg georganiseerd is. Zorgverzekeraars vinden het daarom belangrijk dat er wordt ingezet op het vernieuwen van de zorg, zodat mensen de juiste zorg op de juiste plek krijgen."

Nederlandse Zorgautoriteit, toezichthouder

"De te hoge wachttijden voor medisch specialistische zorg in sommige regio’s en bij bepaalde specialismen zorgen ervoor dat mensen soms verder moeten reizen om op tijd hun zorg te krijgen. Daarom is het essentieel dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders een effectieve regionale aanpak ontwikkelen om de wachttijden terug te dringen.

We zien dat de gemiddelde wachttijden voor een aantal specialismen in Nederland al langere tijd te hoog zijn. Ziekenhuizen en zorgverzekeraars hebben zelf met elkaar afgesproken wat zij maximaal aanvaardbaar vinden. Als deze normen langdurig worden overschreden, is dat zeker een aandachtspunt."