Personal finance

Onderzoek: Beloofde lastenverlichting sneuvelt in kabinetsformatie

Sam Trompert • 09 oktober 2018 14:14 @samtrompert

De formatietafel: niet alle verkiezingsbeloften blijven overeind. Beeld © ANP

Verkiezing na verkiezing horen burgers plannen voor belastingverlaging. Toch komt er van die lastenverlichting maar weinig terecht. Sterker nog: je moet meer belasting betalen dan verschillende politieke partijen voor de verkiezingen beloofden. Het bedrijfsleven pingelt er ondertussen juist wat miljoentjes vanaf.

Nee, dit is geen onderbuikgevoel van de boze burger, maar de uitkomst van wetenschappelijk onderzoek. Bestuurskundige en econoom Wimar Bolhuis promoveert donderdag op zijn onderzoek naar de overeenkomsten en verschillen tussen verkiezingsprogramma's van coalitiepartijen en hun gezamenlijke regeerakkoord, van Lubbers II (1986) tot Rutte III (2017). 

Onderwijs krijgt minder

De trends: aan sociale zekerheid, openbaar bestuur, zorg en internationale samenwerking wordt meer uitgegeven en aan onderwijs juist minder dan beloofd.

Burgers betalen daar de rekening van, want de belastingen gaan voor hen omhoog. Bedrijven betaalden in de onderzochte periode gemiddeld juist 300 miljoen euro minder.

Wimar Bolhuis Beeld © Lex Draijer

Overheidsuitgaven stijgen

We beginnen positief: 'zo'n 70 tot 80 procent van de verkiezingsbeloften worden waargemaakt', stelt Bolhuis in een toelichting tegenover RTL Z. "Uitgaven aan defensie en infrastructuur bijvoorbeeld, dat zijn beloften die wel worden gehaald." 

De verkiezingsbeloften die niet waargemaakt worden zijn eigenlijk altijd de bezuinigingen. "Onderhandelende partijen willen elkaar best wat gunnen, maar ze nemen liever niet elkaars bezuinigingsvoorstellen over", legt Bolhuis uit. Het gevolg: de overheidsuitgaven stijgen. Gemiddeld met zo'n 3 miljard euro per kabinetsperiode. 

Bedrijfsleven krijgt juist lastenverlichting

En dat geld moet ergens vandaan komen. Onderhandelende politici op zoek naar geld komen dan al snel uit bij burgers, niet bij het bedrijfsleven. Zij ontspringen de dans, met enkele honderden miljoenen euro's lastenverlichting.  

Waarom krijgt de burger de rekening en het bedrijfsleven niet? "Partijen zijn voor verkiezingen bezig met het binnenhalen van stemmen", analyseert Bolhuis, die zelf ook al eens op de kandidatenlijst stond van de PvdA voor de gemeenteraad van Den Haag en voor de Tweede Kamer. "In zo'n campagne wil je mooie koopkrachtplaatjes kunnen presenteren. In het formatieproces krijg je te maken met de lobby van het bedrijfsleven", aldus Bolhuis.   

Afschaffen dividendbelasting door sterke lobby

Die lobby is best effectief. Zo wist werkgeversorganisatie VNO-NCW samen met enkele grote Nederlandse bedrijven de coalitie VVD-CDA-D66-ChristenUnie aanvankelijk te bewegen tot het afschaffen van de dividendbelasting, zonder dat dat in een verkiezingsprogramma werd voorgesteld. 

Een andere verklaring is dat burgers het niet zo merken als een beloofde lastenverlichting niet doorgaat. Bolhuis: "Als je voor de verkiezingen 10 miljard euro lastenverlichting belooft, maar dat blijken er 5 miljard te worden, dan valt dat een burger niet zo op." 

'Politici: wees je ervan bewust'

Op 17 maart 2021 zijn (voorlopig) de volgende Tweede Kamerverkiezingen. Politici die zichzelf aan een formatietafel vinden, moeten Bolhuis' onderzoek goed in hun oren knopen, vindt de onderzoeker. In een coalitie moeten compromissen worden gesloten, partijen kunnen nooit elke belofte waar maken.

"Dit geeft aan wat de eerste fallback-optie is. Het eerste waar onderhandelaars aan denken is belastingen verhogen, misschien wel onbewust. Heel veel formatieonderhandelaars weten denk ik niet wat het effect is op de belastingen. Als je je daar bewust van bent kun je weloverwogen keuzes maken", besluit Bolhuis.  

Bron • RTL Z / Sam Trompert