Lifestyle

Waarom eten we niet wat het Voedingscentrum ons adviseert?

Malini Witlox • 28 september 2019 13:53 @maliniwitlox

Beeld © Getty Images

Eet dagelijks twee stuks fruit en twee ons groente, propageren artsen en overheid al jaren. Maar waarom doen we dat dan niet en waarom verdwijnt die zak chips wel in ons boodschappenkarretje? Volgens Hans Dagevos, als consumptiesocioloog verbonden aan de Wageningen Universiteit, zijn we gewoontedieren.

'Gezond is vet', zo heette de campagne waarmee de gemeente Den Haag haar burgers in 2013 aan de gezonde voeding probeerde te krijgen. Bijna de helft van de volwassenen was te dik, aldus de gemeente.

De campagne had geen effect. Alle goede bedoelingen ten spijt had drie jaar later slechts 49 procent van de volwassenen een gezond gewicht, aldus de Gezondheidsenquête. 

Ook andere projecten waarbij de overheid miljoenen investeerde in bijvoorbeeld lespakketten over gezond eten, haalden niet veel uit.

Gegarandeerd succes

"Zo'n campagne zorgt er niet meteen voor dat mensen direct hun gedrag gaan veranderen. Ons eetgedrag is voor een belangrijk deel gewoontegedrag. We weten dat zowel bij jezelf als bij je tafelgenoten succes verzekerd is als we bijvoorbeeld friet op tafel zetten. Bij een alternatief moet je maar afwachten hoe de reacties zijn", zegt Dagevos.

Hij deed onder meer onderzoek naar vleesconsumptie en de alternatieven daarvoor. Minder vlees eten is beter voor je gezondheid en het milieu, aldus het Voedingscentrum, dat voor 100 procent door de overheid gesubsidieerd wordt. Maar lang niet iedereen eet minder vlees.

Insectenburger of Big Mac

Een euro kan maar een keer uitgegeven worden. "Stel dat je moet kiezen tussen een Big Mac en een insectenburger. Waarom zou je dan voor iets gaan waarvan je het resultaat niet kent. We spelen op zeker. En zelfs als het gratis is, tellen gewoontes en ervaringen zwaar mee." 

Als je bij een borrel kunt kiezen tussen een onbekend insectenhapje of een oude vertrouwde bitterbal, zullen veel mensen voor het laatste gaan, stelt Dagevos, die onder meer onderzoek doet naar nieuwe alternatieven voor vlees.

Geroosterde parasolmieren

Onze eetgewoontes zijn cultureel bepaald. Zo eten Chinezen veel insecten en verkopen ze in de Colombiaanse bioscoop geen popcorn maar de populaire geroosterde parasolmieren.

Gewoontes zijn moeilijk te doorbreken. Toch hebben overheidscampagnes, samen met andere acties wel degelijk zin, aldus de onderzoeker. "Het is een zaak van de lange adem. Bij de eerste campagnes tegen roken stopte ook bijna niemand. Nu zijn de rokers echt in de minderheid."

Ongezond

Het is niet zo dat er één methode is om ongezond gedrag tegen te gaan. "Je moet breed inzetten om gedrag te sturen. Het gaat om de morele boodschap, maar ook om prijs, schapruimte en marketing", aldus Dagevos.

"Een overheidscampagne zorgt er niet voor dat mensen ineens 180 graden het roer omgooien. Kijk naar snoep. We weten dat de manier waarop je dit presenteert, invloed heeft. Ligt het bij de kassa? Dan pak je het makkelijker mee. Maar leg je het achteraf? Dan zullen alleen de mensen die graag snoepen of de mensen die denken dat ze anders geen goede ouders of grootouders zijn, naar het schap lopen."

Groepsgedrag

Groepsgedrag is ook belangrijk, stelt Dagevos. Wat je in je omgeving ziet, geldt als standaard. "De sociale norm speelt een grote rol. We zien bijvoorbeeld dat veganisten ook vaak optrekken met andere veganisten." Andersom: als jouw vrienden chips in huis hebben voor bezoekers, haal je zelf ook chips in huis als zij komen.

Ook opvoeding telt mee, volgens Dagevos. "Zo zijn er filmpjes waarin veganistisch opgevoede kinderen een stukje vlees wordt voorgezet. Ze kijken ernaar alsof er een drol op hun bord ligt."

Weerstand

Overheidsbeleid kan ook averechts werken. Zo voelen veel rokers zich door de overheid in de steek gelaten nu zo op steeds minder plekken mogen roken.

"Dat kan tot irritaties en polarisatie leiden. Die anti-groep kun je nauwelijks bereiken en de overheid lukt dat al helemaal niet. Beprijzing heeft bij die anti-groep ook een beperkt effect. Als iemand koste wat kost wil roken, maakt een hoge prijs geen verschil."

Hoe kun je mensen dan tot ander gedrag bewegen? Dagevos adviseert kleine stapjes te zetten. "Vleesvervangers van tegenwoordig lijken bijvoorbeeld steeds meer op echt vlees. Het is rood en bloedt door de toevoeging van bietensap, het moet in sommige gevallen op dezelfde manier gebakken worden, het heeft dezelfde textuur. Zo kun je vleesliefhebbers over de streep trekken."

Hans Dagevos. Beeld © Privefoto

Effecten van kleur

Kleur doet veel met ons brein. Onze hersenen verwachten iets en als ze iets anders krijgen gaan ze in de weerstand. Zo bracht Heinz ooit groene ketchup uit. De smaak was identiek aan de rode variant, maar het werd een mislukking.

"Dat heb je ook als we vanaf morgen zwart nepvlees in de schappen leggen. Dat zou een doodsteek voor vleesvervangers zijn. Maar door bijvoorbeeld zwarte zeewiertagliatelle uit te brengen, kan dit helpen om ons alvast klaar te stomen voor het maken van de volgende stap in het eten van zeewier als alternatieve eiwitbron voor vlees." 

Bron • RTLZ