Carrière

Motiveren kun je leren: wat fantastisch dat jij dit artikel leest!

Roxanne Vis • 18 oktober 2019 06:45

Beeld © Annet van den Ende

Hoe zet je je kinderen ertoe aan om hun kamer op te ruimen? Je partner om vanavond voor je te koken? En je collega om dat vervelende klusje voor je te klaren? Als daar toch eens pasklare antwoorden voor waren… Het pas verschenen boek Motivatie probeert die te geven.

In wezen zijn we allemaal motivators, betoogt gedragswetenschapper Dan Ariely in zijn nieuwe boek Motivatie (Maven Publishing, €19,99). Al van kinds af aan proberen we anderen te bewegen om dingen voor ons te doen. Maar wat weten we eigenlijk over motivatie? De aanname is dat motivatie gedreven wordt door een 'positieve externe beloning', dus: als je dit doet, krijg je dat. Maar volgens Ariely is het allemaal veel complexer.

Ariely deed door de jaren heen verschillende experimenten om te ontdekken wat mensen nou precies drijft. Door de bouwstenen van motivatie te begrijpen, kun je zowel je werkomgeving als je persoonlijke leven vormgeven op zo'n manier dat je productiever, tevredener en gelukkiger wordt, meent hij. Zijn onderzoeken brachten hem enkele inzichten die jou wellicht kunnen helpen om jezelf, je kinderen, je partner of je collega's te motiveren.

1. Als je inspanningen niet worden erkend, verdwijnt je motivatie

Het geringste enthousiasme de kop indrukken is doodsimpel. Geef iemand het gevoel dat hij volstrekt inwisselbaar is, en de motivatie verdwijnt gelijk als sneeuw voor de zon. Experimenten van o.a. Ariely toonden aan dat we bereid zijn harder te werken voor minder geld wanneer ons werk erkend wordt. Worden je inspanningen simpelweg genegeerd of niet gezien, dan heb je er al snel geen zin meer in.

Les voor jou: Erken de inspanning van een ander. Toon oprechte waardering en het zal zich uitbetalen in iets veel groters en betekenisvollers.

In bijna alles is een gevoel van voldoening te vinden. Stofzuig bijvoorbeeld eens op de maat van de muziek, als een dans

2. Een gevoel van nutteloosheid is killing

Stel je voor dat je net als de oud-Griekse Sisyphus dag in dag uit een rotsblok een helling moet oprollen, en dat dat rotsblok steeds als je bijna boven bent weer naar beneden rolt. Nooit zul je de voldoening ervaren van vooruitgang en resultaat. Het is volstrekt zinloos. Hoeveel plezier zal je eruit halen? Zingeving, een gevoel dat wat je doet betekenis heeft, is een belangrijke factor in motivatie, die we – zo blijkt uit een ander experiment van Ariely – vaak extreem onderschatten.

Les voor jou: Wil je iemand motiveren, maak dan duidelijk dat wat hij of zij doet belangrijk is en waarom. Bespreek resultaten, laat zien wat iemand heeft bijgedragen.

3. Je moet het voor jezelf leuk maken

Steeds weer diezelfde stomvervelende, ondankbare handeling herhalen. De was doen, stofzuigen, de vaatwasser in- en uitruimen, waarom zou je, het wordt toch weer vies. Als je er op deze manier naar kijkt, is het inderdaad lastig om de motivatie te vinden. Probeer het anders te bekijken. Vraag jezelf af: in hoeverre help ik iemand met wat ik doe? Wat voor betekenis kan ik erin vinden? Je kunt ook proberen er een creatief of leerzaam element in te ontdekken. Probeer de volgende keer bijvoorbeeld nóg meer kwijt te kunnen in de vaatwasser, de was nog netter op te vouwen of te stofzuigen op de maat van de muziek, als een dans. Wie weet begin je er de lol van in te zien.

Les voor jou: In bijna alles wat je doet is zingeving of een gevoel van voldoening te vinden, soms kost het alleen wat meer moeite om het te zien.

4. Wat je zelf maakt, waardeer je meer – ook wel: het 'Ikea-effect'

We zijn zeer gehecht aan onze eigen ideeën en creaties. Wat we zelf hebben bedacht of gemaakt, beoordelen we als waardevoller dan wat we gewoon hebben gekocht of wat een ander heeft bedacht. Ariely en zijn collega's omschrijven de ietwat overdreven affectie die we hebben voor dingen die we zelf hebben gemaakt als het 'Ikea-effect'. Heb je met veel pijn en moeite een BILLY in elkaar geknutseld, dan zul je daar waarschijnlijk met meer voldoening naar kijken dan naar het andere meubilair in je huis.

Zo bleek in de jaren veertig dat cakemix waar je alleen water aan toe moest voegen, helemaal niet goed verkocht. Voor huisvrouwen was die mix bijna hetzelfde als kant-en-klare cake, daar viel geen eer aan te behalen. Toen de firma die het op de markt had gebracht het eier- en melkpoeder uit de mix haalde en de huisvrouwen dus zelf verse eieren en melk moesten toevoegen, was het product wél een succes.

Les voor jou: Hoe meer tijd en energie je ergens in steekt, hoe meer je je identiteit eraan verbindt en geeft om je creaties. Hoe meer je investeert, hoe meer je geniet van de vruchten van je inspanningen. Een beetje zweet betaalt zich terug in een gevoel van zingeving.

Werknemers bleken harder te werken voor een pizzawaardebon dan voor een geldbedrag

5. Grote bonussen werken soms averechts

Wat voor externe beloningen werken het beste om mensen positief te motiveren? Die exorbitante bonussen in het bedrijfsleven en bankwezen lijken in ieder geval niet te werken. Ariely deed zelf een (lab)experiment met een aantal collega's, waaruit bleek dat als de bonus erg groot werd, het geleverde resultaat dramatisch daalde. Dat zou voortkomen uit de angst en stress dat je die bonus toch niet zou krijgen.

Maar over hoe effectief bonussen werkelijk zijn en welke vormen van vergoeding het beste werken, is nog heel weinig bekend. In een ander experiment van Ariely en co werd werknemers van Intel drie verschillende beloningen in het vooruitzicht gesteld: een waardebon voor een pizza, een geldbedrag (hoger dan de waarde van de pizza) of een compliment van de baas. Een vierde groep kreeg niets van dit alles. Niet verrassend: de groep die geen van drieën kreeg, was nadien het minst gemotiveerd. Wel verrassend: van de andere drie stimuli presteerde de financiële bonus het slechtst. De werknemers die een geldbedrag kregen, waren maar 4,9 procent productiever dan de werknemers die niets kregen, terwijl de werknemers die een pizzawaardebon of compliment kregen, respectievelijk 6,7 en 6,6 procent harder werkten.

Les voor jou: Motivatie heeft veel minder met geld te maken dan de meeste mensen denken. Een dankwoord of een persoonlijke beloning werkt veel motiverender. Een heitje voor een karweitje? Misschien wordt een zelfgekookte maaltijd of een bedankbriefje veel meer gewaardeerd.

Dus: hoe zet je je kinderen ertoe aan om hun kamer op te ruimen en hun huiswerk te maken? Maak de taak betekenisvol, erken hun inspanningen, verbind er een uitdagend element aan. Hoe krijg je je man zover om vanavond voor je te koken als hij dat normaal nooit doet? Overlaad hem met complimenten over zijn kookkunsten en vertel hem hoeveel het voor je betekent dat jij een avondje niet aan de (roer)bak hoeft. Hoe stimuleer je jezelf om naar de sportschool te gaan? Bedenk wat je ervoor terug krijgt: een fitter lijf, een gezondere geest, een betere conditie. En stel jezelf een concreet doel om het wat leuker te maken voor jezelf. Met een beetje motivatie moet het lukken.