Carrière

Iedereen kan burgemeester worden, ook zonder partij of ervaring

Sam Trompert • 10 oktober 2019 16:26 @samtrompert

Beoogd burgemeester Sjors Fröhlich van Vijfheerenlanden. Beeld © ANP

Iedereen kan burgemeester worden, zo bewijst Sjors Fröhlich. De voormalig journalist wordt burgemeester van Vijfheerenlanden. Politieke ervaring, of zelfs lidmaatschap van een politieke partij is anno 2019 geen vereiste meer. De partijloze burgemeester is als fenomeen gestaag bezig aan een opmars. "Riskant, maar ook buitengewoon verfrissend."

Fröhlich (52) is gisteren voorgedragen als hoogste bestuurder van fusiegemeente Vijfheerenlanden, in de provincie Utrecht. Je kunt hem kennen als radio- en tv-presentator bij de publieke omroep, of als hoofdredacteur van BNR Nieuwsradio. Niet als politicus, want lid van een partij is hij niet. 

Hij is niet de eerste voor wie het burgemeestersambt een politiek debuut betekent. Van de 380 gemeenten in Nederland hebben zo'n 14 gemeenten een partijloze burgemeester. Maastricht is de grootste gemeente met een burgemeester die geen lid is van een politieke partij. 

Tussen de partijbonzen

Sommige van die bestuurders zijn partijloos omdat ze hun lidmaatschap tussentijds opzegden, anderen kwamen - net als Fröhlich - van buiten de politiek. Hoe overleef je een sollicitatieprocedure, tussen de partijbonzen?  

Die partijtijgers hebben misschien ingangen en een netwerk waarover een partijloos iemand niet beschikt, maar de tijd dat de grote partijen in Den Haag de posten verdeelden behoort inmiddels tot de geschiedenis, analyseert Hans Schonewille. Dat maakt de weg vrij voor mensen van 'buiten de traditionele vijver'. Schonewille adviseert gemeenten en individuele burgemeesterskandidaten namens adviesbureau BMC.

"Ik merk dat het belang van de politieke partij minder is geworden. Je ziet het in Gouda. Daar wordt een SGP-burgemeester voorgedragen, terwijl Gouda absoluut geen SGP-gemeente is", zegt hij tegen RTL Z. Vertrouwenscommissies, de afvaardiging van een gemeenteraad die de burgemeestersbenoeming afhandelt, vinden de partijkleur minder relevant dan voorheen. 

Versplinterd landschap

Bovendien is het politieke landschap versplinterd, vult strategisch adviseur Derk Moor aan. Hij werkte voor verschillende lokale overheden en is nu zelfstandige. Waar voorheen één partij duidelijk de grootste was, schommelen drie of vier partijen nu rond hetzelfde aantal zetels. "De partijloze burgemeester is weer een stap in het proces van ontzuiling", aldus Moor. 

En met al die wisselende meerderheden heeft een burgemeester dus wat politieke lenigheid nodig en de moet hij of zij toegankelijk zijn voor een breed scala aan politici. Ben je nergens lid? Dan wantrouwt niemand je op voorhand. 

Hoe weet je of iemand geschikt is?

Voordeel van een ervaren bestuurder is dat je op voorhand een beetje weet hoe iemand politiek bedrijft. Een voormalig wethouder heeft vast weleens in de krant gestaan met successen, of juist met missers. Een oud-minister heeft zelfs enige jaren onder een vergrootglas gelegen. Bij een partijloos iemand zonder ervaring mis je die voorkennis. 

Er zijn wel manieren om die voorkennis te compenseren, legt Schonewille uit. "Je kunt bijvoorbeeld een bureau inhuren dat assesments afneemt, psychologische onderzoeken doet en intelligentietest laat maken", vertelt hij.

En bovendien maakt de Commissaris van de Koning een voorselectie, in overleg met de vertrouwenscommissie. Raadsleden staan dus niet alleen, als zij een sollicitatieprocedure voor een burgemeester openen. 

'Met geoefende beroepspolitici gaat het ook weleens fout'

Zij-instromers noemt Schonewille 'riskant, maar buitengewoon verfrissend'. "Het zal vast een keer fout gaan, maar met heel geoefende beroepspolitici gaat het ook weleens fout."

De recente geschiedenis bewijst het gelijk van Schonewille. Afgelopen zondag maakte VVD'er Pauline Krikke haar vertrek als burgemeester van Den Haag bekend, na een vernietigend rapport over haar handelen rond de vonkenregen op Scheveningen tijdens de jaarwisseling.

Een dag later was het de partijloze Harald Bouman die de biezen pakte in de gemeente Noordoostpolder, naar eigen zeggen omdat het niet klikte met de werkomgeving. Volgens lokale media spelen beschuldigingen rond grensoverschrijdend gedrag ook een rol.  

Aanbeveling

Partijloos-zijn is misschien zelfs wel een aanbeveling. "Vertrouwenscommissie hechten vaak aan college-ervaring, daarom worden vaak oud-wethouders gekozen", legt Schonewille uit. "Die zijn ter wereld gekomen om dingen uit te voeren, vaak korte-termijndoelen in een periode van vier jaar. Burgemeesters moeten juist heel divers kunnen zijn. Soms daadkrachtig optreden, dan weer op je handen zitten. Soms bruggen slaan, soms harde maatregelen nemen."

Wie leidinggevende ervaring heeft buiten het openbaar bestuur kan daar misschien hartstikke goed in zijn. En hoe groter de vijver met potentiële kandidaten, hoe beter de benoeming wordt. 

Streekproduct

Derk Moor valt nog iets op aan de partijloze burgemeester. Net als de burgemeester van Maastricht, Annemarie Penn-ten Strake is ook Sjors Fröhlich inwoner van de gemeente waar zij burgemeester werden. Meestal moeten burgemeesters verhuizen voor hun nieuwe post. "Zo krijg je een streekproduct als boegbeeld van de gemeente en ben je al bekend bij de inwoners."

Bron • RTL Z