Life

Speeltuin, bos of restaurant: de mogelijkheden van Rotterdamse daken

Kita van Slooten • 24 mei 2019 06:13 @kitavanslooten

Rotterdamse Dakendagen. Beeld © Ruben Hamelink

Wie in het centrum van Rotterdam woont, weet één ding zeker: je uitzicht is nooit hetzelfde. De skyline van de havenstad verandert voortdurend, want de bouw staat niet stil, de komende jaren komen er nog flink wat woontorens bij. Tijdens de Rotterdam Architectuur Maand kunnen veel kenmerkende gebouwen tot op het dak bezocht worden. Zelfbenoemd dakenambassadeur Esther Wienese en architect Joost Kühne leggen alvast uit wat hun stad zo bijzonder maakt.

Tijdens de wederopbouw van de historische binnenstad van Rotterdam, waar na de bombardementen van 1940 amper iets van over was gebleven, werd de stad gevuld met gebouwen met platte daken.

Rotterdam - de haven niet meegerekend - telt hierdoor 14,5 miljoen vierkante meter plat dak, waarvan 1 miljoen m² in het centrum. Die daken zijn niet alleen fraaie uitkijkpunten over de stad, maar zouden nog veel meer kunnen betekenen.

'Rotterdam loopt voorop'

Esther Wienese, schrijver van Het Rotterdamse Dakenboek, nieuw gebruik van dak en stad, heeft er haar missie van gemaakt mensen bewust te maken en te inspireren hun dak beter te benutten.

"Rotterdam loopt al voorop als het gaat om watermanagement op daken en wordt wereldwijd om deze kennis en jarenlange ervaring gerespecteerd", vertelt Wienese. "Er komen jaarlijks 160 delegaties kijken hoe wij hier het regenwater opvangen. Daarnaast heeft de gemeente het multifunctionele daken-programma opgezet, waarmee mensen subsidie kunnen krijgen als ze hun dak vergroenen."

De tekst gaat verder onder de foto:

DakAkker en restaurant Op Het Dak. Beeld © Kita van Slooten

Groen dak

Want een groen dak is goed voor mens én stad. De planten vangen water op en filteren de lucht. Bovendien verbeteren goed verzorgde lage daken het uitzicht voor degenen die in de hogere gebouwen wonen en werken.

"Er is uit onderzoek in de ziekenhuiswereld gebleken dat mensen zich mentaal en fysiek beter voelen als ze uitkijken op groen, dus mijn handen gaan jeuken als ik onbenutte daken zie", vertelt Wienese. "Volgens metingen van begin dit jaar heeft Rotterdam 360.000 m² groene dak en 168.000 m² daken met zonnepanelen. Er valt dus nog een wereld te winnen."

De tekst gaat verder onder de foto:

Beeld © Kühne & Co

Fazant in de daktuin

Architect Joost Kühne neemt in zijn ontwerpen het dak altijd mee. Voor zijn kantoor in de Boomgaardsstraat wijst hij naar een door hem ontworpen daktuin, waar drie volwassen platanen op staan. "Daar is laatst een fazant gesignaleerd. Die vond het een mooi plekje en heeft er een tussenlanding gemaakt."

Sowieso is het aantal vogels in de zijstraat van de populaire Witte de Withstraat toegenomen sinds Kühne een gigantische parkeergarage heeft bedekt met groen. Aan de gevels van het voorheen oerlelijke gebouw werden schanskorven bevestigd waarin klimop kan groeien. Na drie jaar is bijna het hele gebouw bedekt en sindsdien zijn er ook vlaamse gaaien en spechten in de buurt gezien.

Rommelige hoekjes opknappen

Naast een goed oog voor groen heeft Kühne ook kijk op het opknappen van rommelige, vergeten hoekjes in de stad. "De wederopbouw is vrij grof gedaan, waarbij niet alle ruimte is gevuld. Er zijn gaatjes overgebleven en wij kijken wat daarmee mogelijk is. Als het een plek is waar mooie bomen staan of een kinderspeelplaats is, dan blijven we ervan af." Maar loze ruimtes of slordige parkeerplaatsen kunnen door Kühne omgetoverd worden tot iets moois.

De tekst gaat verder onder de foto's:

Voor: Loze ruimte in de Mauritsstraat. Beeld © Kühne & Co
Na: Door Kühne ontworpen zwevend woon-werkpand. Beeld © Kühne & Co

"Vrijwel alle plannen die we op het gebied van verdichting uitvoeren zijn in de wat moeilijke straatjes. Dus straten die er op vooruit gaan als je er een mooi pand plaatst. De bewoners moeten er baat bij hebben", vertelt Kühne. "Mijn kantoor maakt deel uit van een 54 meter lang pand dat ik zo heb ontworpen dat het deels boven een parkeerplaats is gebouwd. De straat is nu veel aantrekkelijker en de parkeerplaats is behouden gebleven. Wel moest ik bij de gemeente de luchtrechten kopen. Dat had wat voeten in aarde, want ik was de eerste die dat vroeg."

Een paar straatjes verderop, in de Mauritsstraat, heeft Kühne een ander zwevend pand gebouwd, boven een straatje dat leidt naar de ingang van een parkeergarage. Een kaal stukje stad, waar nu een gebouw 'hangt'.

Vergunningen lastig

En er zijn nog veel meer plekken in de stad die Kühne graag zou opvullen. Al is het verkrijgen van de juiste vergunningen nog steeds niet simpel: "Als het om woonruimte gaat, leveren mijn panden lang niet zoveel op als een woonflat en daar struikelt de gemeente nog wel eens over. Maar zodra ik kan aantonen dat de straat ervan opleeft, zijn de bewoners in ieder geval enthousiast." 

Enthousiaste buurtbewoners ziet Wienese ook op en rondom de daken die al onder handen zijn genomen. Op het dak van de Hofbogen bijvoorbeeld. Met 1,9 kilometer het langste dak van Nederland. Voorheen reed hier een trein, nu is een deel van het dak - de voormalige spoorweg - veranderd in een park. "In het begin aarzelden mensen nog een beetje, maar nu wordt er steeds meer gebruik wordt gemaakt van het groen."

De tekst gaat verder onder de foto:

Luchtpark Hofbogen. Beeld © Kita van Slooten

Stadsoase

En inderdaad: een groepje jongens is aan het voetballen en in de fruittuin verderop zitten stelletjes op bankjes. De stadsoase is begin juni het hart van de vijfde editie van de Rotterdamse Dakendagen, een weekend waarin meer dan 60 daken te bezoeken zijn en dat onderdeel is van de Rotterdam Architectuur Maand, die vandaag van start gaat. Er worden op grote hoogte feestjes, lezingen en rondleidingen georganiseerd.

Speciaal dit jaar is een (al uitverkochte) zipline die je vanaf het dak van de Bijenkorf over de Coolsingel naar de laagbouw van World Trade Center Rotterdam brengt. De organisatie van het festival hoopt ooit permanente verbindingen tussen daken te realiseren en dit experiment is een eerste stap.

Haken en ogen

Er zijn nog meer vooruitstrevende ideeën voor de stad. Zo kan winkelstraat Lijnbaan er een stuk beter uit gaan zien met de aanleg van een park op het dak. Het is slechts nog een plan, waar nog allerlei haken en ogen aan zitten, maar deze en andere duurzame ideeën weten wel langzaam maar zeker hun weg te vinden naar de beleidsmakers. Aan de populariteit van de Rotterdamse Dakendagen is af te lezen dat Rotterdammers graag iets moois op al die platte daken zien.

De tekst gaat verder onder de foto:

De Van Nelle Fabriek. Beeld © Kita van Slooten

Leuk om te doen:

Ook buiten deze periode valt er op architectuurgebied altijd wat te doen in Rotterdam.

  • Zo kun je in het weekend een rondleiding krijgen in de Van Nelle Fabriek, het belangrijkste industriële monument van Nederland, dat in 2014 tot UNESCO werelderfgoed is verklaard.
  • Tijdens een bezoek aan Huis Sonnenveld ga je terug naar de jaren dertig van de vorige eeuw. Toen woonde de familie Sonnenveld, een van de directeuren van Van Nelle, in deze vrijstaande villa die ontworpen is in de stijl van het Nieuwe Bouwen en waarvan de oorspronkelijke inrichting bewaard is gebleven.
  • Op een bijzondere plek overnachten kan in de opvallende objecten van de Culture Campsite of in Room Mate Bruno, een hotel in een voormalig theepakhuis van de Nederlandse Oost-Indische Compagnie.
  • Elke laatste zaterdag van de maand geeft Esther Wienese de Rotterdamse Dakentour .

Bron • RTL Z