Life

Lintjesregen 2019: die onderscheiding kun je (net niet) in je zak steken

Judith Laanen • 26 april 2019 06:17

Lintjes die worden uitgereikt. Beeld © ANP

Vandaag is de laatste werkdag van de koning voordat Koningsdag losbarst en dan regent het lintjes. Maar mag je die houden? En als je ze wil houden, hoe diep moet je dan in de buidel tasten? Vijf vragen over de lintjesregen.

Elk jaar rond de verjaardag van de vorst – in dit geval koning Willem-Alexander, dus rond 27 april – vindt de Algemene Gelegenheid plaats. Zo heet de lintjesregen officieel. Mensen die iets bijzonders hebben gedaan voor de maatschappij kunnen een lintje krijgen. Wie lintjes krijgen wordt niet vooraf bekend gemaakt, want het moet een verrassing blijven.

De koning speldt de lintjes trouwens zelden op, dat doet de burgemeester van de stad waarin degene die een lintje krijgt woont. Ook kunnen de commissaris van de Koning en de minister van Binnenlandse Zaken een lintje uitreiken namens de koning. Je kunt overigens ook lintjes krijgen op andere momenten in het jaar.

Mag je je lintje of je onderscheiding houden?

Nee, de belangrijke niet. Je mag een oorkonde of draaginsigne (dat kleine rechthoekige speldje) dat je hebt gekregen houden. Een miniatuur die je zelf hebt gekocht mag je ook houden, maar de onderscheidingen blijven eigendom van de Nederlandse staat en moeten dus op den duur terug.

De overheid wil namelijk niet het risico lopen dat je je Orde van Oranje-Nassau op Marktplaats of eBay zet. "We willen dat de onderscheiding waardig blijft, daarom vragen we deze terug", vertelt Martine van Grieken, directeur van de Kanselarij der Nederlandse Orden. Deze ondersteunt het Kapittel voor de Civiele Orden om – na de adviezen van de burgemeester en de commissaris van de Koning - een advies te geven aan de minister. De minister bepaalt. De koning slaat het Koninklijke besluit.

Doordat de Kanselarij gekoppeld is aan de Gemeentelijke Basisregistratie, weten ze of iemand die een lintje gekregen heeft is overleden. Zes weken na overlijden verstuurt de Kanselarij een 'empathische condoleancebrief' aan de nabestaanden met de vraag wat ze willen doen met de onderscheiding.

De familie kan deze vervolgens met een borgsom in bruikleen houden of kosteloos (per post) terugsturen of terugbrengen. De Kanselarij laat verder weten dat het bijna nooit voorkomt dat mensen de onderscheiding niet willen teruggeven. "Als dat wel gebeurt, blijven wij zo lang mogelijk in gesprek. Eventueel schakelen we daarbij de burgemeester in of zoeken we contact met het bredere netwerk."

Tekst loopt door onder kader:

Zoveel kost een onderscheiding

De waarde van de onderscheidingen hangt af van de dagwaarde van zilver en goud die in de onderscheiding zijn verwerkt. Die waarde wordt twee keer per jaar vastgesteld door de Kanselarij.

  • Ridder Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw: €3384,-
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw: €2768,-
  • Ridder Grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau: €2211,-
  • Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau: €2075,-
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau: €724,-
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw: €590,-
  • Ridder in de Orde van Oranje-Nassau: €359,-
  • Lid in de Orde van Oranje-Nassau: €260,-
  • Eremedaille Orde van Oranje-Nassau in goud: €58,-
  • Eremedaille Orde van Oranje-Nassau in zilver: €46,-

De borgsom is eenmalig en krijg je ook weer teruggestort als je de onderscheiding definitief inlevert (Bron: Kanselarij). Per jaar betalen ongeveer 200 mensen een borgsom. Dat gaat dan meestal om borgbedragen bij Lid of Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Dat geld reserveert de Kanselarij.

Worden lintjes ook gerecycled?

Jazeker. De onderscheidingen worden gemaakt van goud, zilver, email en lint, door de Koninklijke Nederlandse Munt in Utrecht. Elke onderscheiding is handgemaakt, de onderdelen worden in mallen in elkaar gezet en gesoldeerd bij de Munt.

Stel dat een onderscheiding terugkomt, dan controleert een keurmeester de onderscheiding op verkleuringen of beschadigingen. Als er beschadigingen zijn, wordt het kruis omgesmolten en de materialen hergebruikt. "Als het nog puntgaaf is, gaat het ook terug naar de Munt, wordt het lint eraf gehaald, krijgt het een nieuw bad en laklaag en wordt het opnieuw gebruikt. Ik kan zelf een nieuwe niet onderscheiden van een oude", vertelt Van Grieken.  

Wanneer is iemand 'decorabel'?

Dat verschilt, legt Van Grieken uit. Meestal ontvangen mensen een onderscheiding als ze iets bijzonders voor de maatschappij hebben gedaan, zoals ondernemers die veel werkgelegenheid bieden voor kansarme mensen of mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. 

Ze noemt als voorbeeld navigatiebedrijf TomTom, waarvan de vier oprichters een paar jaar terug Officier in de Orde van Oranje-Nassau werden. "Met TomTom hebben ze Nederland enorm op de kaart gezet. Dat is bijzonder."

Tekst loopt door onder kader:

Zoveel lintjes werden in 2018 uitgereikt

Vorig jaar werden er 2908 mensen koninklijk onderscheiden. 18 mensen kregen een Orde van de Nederlandse Leeuw, 2890 mensen kregen een Orde van Oranje-Nassau. Ruim 36 procent van de lintjesontvangers was vrouw, het merendeel man.

In het Caribische deel van ons koninkrijk kregen 13 mensen een onderscheiding. In totaal werden er 3283 verzoeken ingediend voor de lintjesregen, 375 voorstellen kwamen niet door de selectie. De meeste lintjes werden in Zuid-Holland uitgereikt, daar was ook het aandeel lintjes voor vrouwen het hoogst. De jongste gedecoreerde vorig jaar was topdarter Van Gerwen.

Hoe moet je dat lintje dragen?

Bij koninklijke onderscheidingen hoort ook etiquette (in deze PDF uitgelegd). Je krijgt drie draagmodellen: het grootmodel (het uitreikversiersel), een oorkonde en het draagteken. Die laatste – het kleine strikje - mag je elke dag dragen, legt Van Grieken uit, mits op gepaste kleding.

Het grootmodel mag je alleen dragen op de dag van de uitreiking of als je wordt uitgenodigd door de burgemeester voor de viering van Koningsdag of bij een gelegenheid waarbij je je onderscheiding mag dragen.

Als je dan toch per se met je lintje op je bananenpak naar de buurtsuper wil: er is geen lintjespolitie, dus niemand controleert het, maar Van Grieken pleit wel voor waardig omgaan met je onderscheiding.

Wanneer moet je je lintje of onderscheiding inleveren?

Ook hier zijn regels voor. Als je bent veroordeeld en je hebt een lintje gekregen, ben je die meestal kwijt. Voor 1994 moest je je lintje of onderscheiding inleveren als je meer dan drie jaar de gevangenis in moest. Sinds dat jaar geldt een striktere regel: als je veroordeeld bent voor meer dan 1 jaar gevangenisstraf ben je lintje al kwijt.

Als je trouwens wil promoveren in de lintjes-league, moet je minstens 10 jaar wachten en iets nieuws hebben gedaan waar onze samenleving baat bij heeft. En last but not least: als je bent onderscheiden mag je jezelf dus geen ridder noemen. En laat dat bananenpak ook maar gewoon thuis.

Bron • RTL Z