Ondernemen

Gratis werken als zzp'er: doen of niet?

Saskia van Huijgevoort • 08 februari 2017 14:01 @Saskia_vanH

Werkruimte voor zzp'ers. Beeld © ANP

Moet je wel of geen gratis diensten aanbieden als zzp’er? Het is voor velen een lastig dilemma. Bedrijven hopen met argumenten als 'goed voor je cv en netwerk' zelfstandigen over te halen om vrijwillig werk te verrichten. Wanneer ga je daarop in en wanneer niet?

Veel zzp’ers zullen het misschien wel herkennen: "We hebben geen budget, maar deze opdracht is wel heel goed voor je netwerk." Of: "Kun je het niet gratis doen, het is goed voor je cv."

Tv-presentator en journalist Teun van de Keuken is er klaar mee en doet nooit meer iets voor niets. Hij raadt dat andere ondernemers ook aan, schreef hij begin deze week in een column. Vakgenoot Ebru Umar is het met hem eens: "Gratis werken is voor degene die gesponsord wordt door z’n moeder. Of de staat. Niet voor professionals", twittert ze.  

'Wie is er nou een voorstander van gratis werken?'

Maar geldt dit ook voor 'gewone' ondernemers, die het niet van hun naamsbekendheid moeten hebben?

"Welke zzp'er kan nou een voorstander zijn van gratis werken voor je netwerk? Juist je netwerk hoort je te ondersteunen door je te betalen voor de diensten en expertise", reageert journalist Mahesvari Autar op deze vraag van RTL Z op LinkedIn. 

Daar komt nog eens bij dat wie zijn werk vrijwillig doet, ook niet altijd op waarde wordt geschat, zegt motivatie-spreker Judith Webber. Omdat de informatie 'gratis' is, heeft deze ook minder waarde.

Puur vanuit het hart

Een argument om wél gratis te werken, is om bij te dragen aan de samenleving. Dagvoorzitter Lars Sorensen stelt zijn diensten bijvoorbeeld drie dagen per jaar beschikbaar aan goede doelen.

Stresscoach Mirande Meiners begeleidt op haar beurt twee keer per jaar een cliënt voor niets. "Voor iemand die het echt niet kan betalen en waarbij ik het gevoel heb dat die persoon mijn hulp goed kan gebruiken", verklaart ze.

Loopbaanadviseur Marleen van Staveren sluit zich daarbij aan: "Het leven bestaat niet alleen uit geld verdienen. Bijdragen aan de maatschappij vind ik minstens zo belangrijk."

En soms is het ook fijn om jezelf te ontwikkelen: "Het geeft de mogelijkheid om met andere disciplines samen te werken, wat nieuwe ideeën genereert en me weer op scherp zet, bovendien is het gewoon leuk! Ik kies de projecten uit waar ik graag aan meewerk en met mensen waarmee het fijn samenwerken is", schrijft pr-adviseur Tessa Weber.

Marketingstrategie

Maar voor niets gaat de zon op. Of Audrey-Lynn Mezas, een personal assistant voor expats, het omschrijft: "Elk 'werk' heeft een doel! Dus ook 'gratis' werk!" De meeste bedrijven die aan zzp'ers vragen om gratis te werken, wijzen vooral op de marketingmogelijkheden als iemand de bepaalde klus aanneemt. 

Auteur Erwin Witteveen profiteert juist van het weggeven van zijn kennis. "Laatst hebben we ons nieuwste boek 'Nooit Af' gratis online gezet." Naar eigen zeggen deed hij dat niet perse omdat het nodig is: het boek stond afgelopen jaar op de shortlist van 'Managementboek van het Jaar' en verkoopt volgens Witteveen nog steeds goed.

Echter: door de kennis in zijn boek met zoveel mogelijk mensen te delen, wordt hij uiteindelijk meer gevraagd op evenementen om te spreken. Daardoor creëert het gratis weggeven van het boek uiteindelijk een meerwaarde. "Concentreer je niet op de transactie, maar op waarde. Lever iets wat echt waardevol is. Dan wordt het doorvertelbaar en gebeurt er iets magisch: je hebt de aandacht en dan krijg je massa. Daarna rinkelt de kassa", vat hij samen.

Niet iedereen voelt zich bij deze marketingstrategie thuis. "Niks is gratis", zegt interimmanager Lotte Kerkhoven. "Persoonlijk vind ik de wildgroei aan challenges, ebooks en gratis webinars vervelend worden. Vooral omdat het verpakt wordt als gratis kennisdeling maar feitelijk gewoon een saleskanaal is (want je wordt altijd wel gewezen op een dienst of product van de aanbieder)."

Gratis werken om werkgever te overtuigen

BNO, de brancheorganisaties van Nederlandse ontwerpers, waarschuwt zijn leden voor het weggeven van hun ideeën, hun kapitaal, voor niets. "Echter in veel design pitches wordt van de deelnemers verwacht dat zij zonder enige vergoeding (een groot deel) van de opdracht in concept of schetsontwerp opleveren om überhaupt kans te maken op de opdracht", schrijft de organisatie.

Maar, een gratis testperiode, of pitch, kan een bedrijf overhalen om toch met een zzp'er of kleine ondernemer in zee te gaan. "Van vrijwillig gratis werk doen om bijvoorbeeld een opdrachtgever te overtuigen van kennis en kunde ben ik sterk voorstander", zegt intermediair Roland Versteeg.

Het is wel lastig om grenzen te stellen: wanneer stop je met het pitchen van jezelf en besluit je om een factuur te sturen voor je werkzaamheden? "Het gevaar is dat je te lang 'voor niets' aan het werk bent en het te veel van je tijd vraagt", schrijft bedrijfscoach Rieneke Valkhof. "Slimmer is om een tijdelijke korting te geven op je uurtarief. Of een eerste opdracht tegen gereduceerd tarief te verkopen. [...] Bij een investering van zijn kant, hoe klein ook, is er meer 'noodzaak' tot het behalen van een resultaat."

Het zit hem in de nuance

Wie ervoor kiest om wél gratis te werken, ziet het genuanceerd, blijkt keer op keer uit de reacties. "Maar vergeet niet dat gratis echt gratis is. [...] Het is nooit een garantie tot een vervolg, opdracht of acquisitie", waarschuwt food designer Berber Galema.

En daar gaat het dan ook precies fout, vervolgt ze. "Gratis werk gaat vaak gemoeid met de creatievere beroepen als designers, sprekers, fotografen etc. Het leuke van deze mensen, en de reden waarom je waarschijnlijk ook juist hèn vraagt, is dat ze veel passie hebben voor wat ze doen. Dat is eveneens hun valkuil. [...] Maar als je jezelf en je werk serieus neemt, dan heb je uiteindelijk meer erkenning nodig dan een beetje exposure en wat complimentjes. Je zult toch jezelf juist moeten onderhouden."

Bron • RTL Z