Business

Schadepost van 1,4 miljard door files: 'Consument draait ervoor op'

Nikki Sterkenburg • 19 november 2019 06:07 @SterkNikki

Beeld © RTL Nieuws

Het bedrijfsleven leed in 2018 volgens Transport en Logistiek Nederland (TLN) een recordschade van 1,4 miljard euro doordat vrachtauto's stilstonden of omreden als gevolg van files. Maar volgens wetenschappers is de alarmerende toon niet terecht. "De filekosten zijn op het niveau van vlak voor de crisis."

De fileschade is berekend door onderzoeksbureau Panteia, in opdracht van ondernemersvereniging Evofenedex en TLN. Met 1,4 miljard euro was de schade in 2018 5,6 procent hoger dan in 2017. De grootste schade, 26,1 miljoen euro, komt door de dagelijkse files op de A4 tussen het knooppunt Burgerveen en het knooppunt Prins Clausplein.

"Deze cijfers doen bij mij de alarmbellen rinkelen en ik neem aan ook bij het kabinet", aldus TLN-voorzitter Elisabeth Post in een begeleidend persbericht. "Want terwijl wij nu de schade opnemen van vorig jaar, groeien de files gestaag door. En ligt een deel van de verbetering van ons wegennet stil door de stikstofcrisis." 

Kosten in perspectief zien

Naast wegverbreding moet er volgens TLN ook gekeken worden naar het slimmer inrichten van wegen, meer mensen met het openbaar vervoer laten reizen en slimme apps die automobilisten adviseren wanneer het openbaar vervoer sneller is dan de auto. 

Bert van Wee, hoogleraar Transportbeleid aan de TU Delft, vindt dat de oproep van TLN wel 'enige relativering' verdient. "De kosten van 1,4 miljard euro op jaarbasis zijn er wel degelijk, maar de kosten voor verkeersveiligheid - zoals schade bij ongevallen, mensen in de ziektewet of verminderde kwaliteit van leven - zijn tien keer zo hoog." 

Daarnaast wijst hij erop dat de huidige filekosten ongeveer op het niveau liggen van voor de crisis. "Tot aan 2008 namen de filekosten ieder jaar toe, daarna daalden ze. Pas de laatste vier jaar zijn ze weer gestegen. Als we toen hadden bedacht dat we ervoor zouden zorgen dat de filekosten tien jaar lang niet zouden stijgen, dan hadden we dit bedrag als een hele prestatie gezien", zegt Van Wee.

Meer asfalt helpt niet

Tot slot wijst Van Wee erop dat meer asfalt ook zorgt voor meer files. Van Wee: "Mensen die nu de trein nemen, voor een baan dichter bij huis kiezen of de spits mijden, stappen weer in de auto wanneer er meer asfalt ligt. Meer asfalt lijkt een oplossing op de korte termijn, maar op lange termijn is het file-oplossende vermogen bekend." 

Ook Karel Martens, universitair docent transport planning aan de Radboud Universiteit en het Israel Institute of Technology, vindt de oproep van TLN wat overtrokken. "De sector berekent de kosten gewoon door en dus betalen wij als burgers ervoor, en niet de transportsector." 

Als de transportsector de kosten voor fileschade wil terugdringen, dan is er volgens Martens een speciale infrastructuur nodig met bijvoorbeeld rijstroken speciaal voor vrachtverkeer. "Het ligt voor de hand dat die dan ook volledig betaald moet worden door de transportsector en dan hoor je ze niet meer. Ze willen voor een dubbeltje op de eerste rang zitten", aldus Martens.

Wereldwijd op plek 5

Van Wee wijst er daarnaast op dat de transportsector niet eens alle kosten betaalt die ze maakt - 'zoals de kosten van luchtverontreiniging en geluidshinder'. "Als ze zo graag de filekosten verminderen, dan is rekeningrijden zinvoller dan voor 10 tot 20 miljard euro aan extra asfalt." 

"Bovendien wordt er tot aan 2030 al meer dan 70 miljard euro geïnvesteerd in de verbetering van infrastructuur. Het is weinig zinvol nu al te besluiten nog meer te investeren. We weten niet of dat no-regret is. Dit met het oog op een mogelijke krimp van de bevolking, meer thuis werken of zelfrijdende auto's die het aantal files verminderen." 

En de internationale concurrentiepositie dan? Daar hoeft Nederland zich volgens Martens geen zorgen over te maken. "Elk land kampt momenteel met dezelfde infrastructurele problemen." Van Wee: "Volgens het World Economic Forum staat Nederland wereldwijd op plek 5 als het de kwaliteit van infrastructuur betreft, hoger dan Duitsland en België." 

Prangende onderwerpen

Volgens Karel Martens,  universitair docent transport planning aan de Radboud Universiteit en het Israel Institute of Technology, zijn er meer prangende onderwerpen dan de fileschade voor de transportsector. "Het geklets over schade door files komt elke paar maanden weer naar boven De kosten van doden en gewonden in het verkeer is veel hoger." 

Daarnaast valt het volgens hem wel mee met het 'fileleed'. "Al die mensen in de file komen elke dag weer keurig aan op hun bestemming. In het merendeel van de gevallen is hun reistijd zelfs mét de file minder lang dan deze was geweest met enig ander vervoermiddel - en vaak is hun reis ook nog goedkoper en comfortabeler. We maken ons dus druk over de mensen die het best worden bediend door het huidige vervoersysteem. Al die mensen die niet de luxe hebben om voor de auto te kiezen, worden voor het gemak maar vergeten. Dat zij met het openbaar vervoer of op de fiets soms twee of drie keer zo lang onderweg zijn, is blijkbaar geen vertraging."

En dan zijn er ook nog eens mensen die zich volgens Martens niet verplaatsen, simpelweg omdat het vervoersysteem te slecht is. "Laagopgeleiden in de steden die geen werk vinden, omdat de bedrijventerreinen aan de snelweg niet bereikbaar zijn met het openbaar vervoer of fiets. Een-oudergezinnen die niet naar de huisartsenpost gaan omdat die niet te bereiken is zonder auto. Kleinkinderen die hun grootouders niet zien, omdat de bus niet meer rijdt op zondag. Dat zijn echte mobiliteitsproblemen maar die meten we niet en dus bestaan ze niet."

Bron • RTL Z / Nikki Sterkenburg