Business

Franchisers vergroten hun macht bij Hema

Mathijs Smit • 27 november 2018 16:09 @Mathijs__Smit

Een persfoto bij de overname van Hema. Beeld © Hema

Een maand na de aankoop van Hema door Marcel Boekhoorn blijkt dat de franchisenemers een veel belangrijkere rol spelen in die overname dan gedacht.

Hoe de overname van Hema door investeerder Marcel Boekhoorn tot stand kwam, is afgelopen maanden in verschillende reconstructies in de media beschreven. Tijdens een ontmoeting in hotel Huis ter Duin in Noordwijk tussen twee bestuurders van de franchisevereniging en Harry Mens zou de makelaar gezegd hebben 'waarom nemen jullie het niet zelf over?'

Belangrijkere rol

Mens bracht de franchisenemers vervolgens in contact met Boekhoorn, en de rest is geschiedenis. In oktober nam de investeerder, die Hema in 2007 al eens had proberen te kopen, het warenhuis over van Lion Capital. Het voorstel van Mens, dat Hema zou worden gekocht door de franchisenemers, leek toch niet haalbaar.

Maar gisteren bleek dat de franchisenemers een veel belangrijkere rol bij de overname spelen, dan gedacht. Het FD meldde namelijk dat Boekhoorn Nederlandse winkels wil verkopen aan franchisenemers. Zo krijgen de zelfstandige ondernemers toch een stevigere greep op het winkelconcern.

Belang franchisenemers

Die franchisenemers zijn van oudsher een belangrijke factor bij Hema. Hema werd opricht in 1926 als dochteronderneming van het Amsterdamse warenhuis de Bijenkorf. Na de oorlog groeide het warenhuis snel. Er werden vestigingen geopend in de meeste grote steden en middelgrote gemeenten.

Hema zag ook kansen in de kleinere gemeenten, maar beschikte niet over genoeg kapitaal om die op te zetten. Het franchisemodel, waarmee Hema in 1958 begon, bood uitkomst. Zelfstandige ondernemers openden eigen winkels onder het Hema-merk, of bouwden hun bestaande winkel om naar een Hema.

Beeld © Limburgs Dagblad, 1974

Iedereen blij

Hema kon zo gratis groeien én grotere inkoopvoordelen behalen. Op hun beurt konden de zelfstandige winkeliers profiteren van de naamsbekendheid en inkoopkracht van de moederorganisatie: iedereen blij. In 1988 telde Hema 79 eigen vestigingen en 117 zelfstandige winkels.

Inmiddels baten 96 ondernemers in totaal 261 Hema-winkels uit. Dat is bijna de helft van 545 Hema-winkels die er in Nederland zijn. Die zelfstandige Hema-ondernemers zijn sinds de jaren zeventig georganiseerd in de Vereniging Aangesloten Bedrijven (VAB), die hun belangen behartigt.

Ruzie in de tent

Toen het warenhuis nog lekker liep, was er voor niemand echt reden tot klagen. Maar toen de resultaten na 2010 verslechterden, verzuurde de relatie tussen Hema en de franchisenemers. Zo wilden zij meeprofiteren van inkoopvoordelen en er ontstond ruzie over de kosten en inkomsten van de webwinkel.

Afgelopen jaren bestookten Hema en de ondernemers elkaar met rechtszaken, met als inzet vele tientallen miljoenen. Door de hardnekkige problemen met de franchisenemers ketste onder meer de overname van Hema door de Belgische investeerder Core Equity af. Vervolgens dreigde Hema-topman Tjeerd Jegens zelfs om de franchisenemers buiten de deur te zetten.

Belangrijke rol

Des te opmerkelijker is dat de franchisenemers nu zo'n belangrijke rol blijken te spelen als verschaffers van vers kapitaal. Volgens Stefan Vermeulen, die vorige week een boek over Hema publiceerde, is het heel waarschijnlijk dat deze deal al op tafel lag bij de voorbesprekingen die de franchisenemers met Boekhoorn hadden.

"Boekhoorn doet de overname en verkoopt een deel van de winkels door aan de franchisers. Zo kan Hema geld vrijmaken om de schuld terug te brengen en sneller te groeien in het buitenland. En de zelfstandige ondernemers kunnen hun imperium vergroten."

Volgens het FD is een gemiddelde Hema-winkel 1 tot 1,5 miljoen euro waard, dus als er honderd worden verkocht, kan dat 125 miljoen euro in het laatje brengen. Ook zouden de bakkerijen te koop staan, goed voor een geschatte waarde van 74 miljoen euro.

De Hema in Harderwijk is van een zelfstandige winkelier. Beeld © Google Maps

Steenrijk

Vermeulen schat in dat de winkels die Boekhoorn wil verkopen vooral in handen komen van bestaande franchisenemers, in plaats van nieuwe ondernemers. "Veel van hen zijn steenrijk en hebben daar dus de financiële middelen voor. De groten, die meerdere winkels hebben, verdienen méér dan directieleden van Hema."

In zijn boek schrijft Vermeulen over de legendarische jaarvergaderingen van de VAB, waarbij de leden in dure auto’s komen aanrijden. "De een nog duurder dan de andere. Er is een franchisenemer die zich in Bentley met chauffeur laat vervoeren. Een ander rijdt in een rode Ferrari, voor zijn vrouw heeft hij een geel exemplaar gekocht."

Samenwerken

Vermeulen wijst erop dat Marcel Boekhoorn veel ervaring heeft met het franchisemodel. In de jaren negentig voegde hij een aantal bakkerijbedrijven samen tot Bakker Bart, die eveneens een franchisemodel hanteerde. Bakker Bart verkocht hij in 1999 voor 350 miljoen gulden door aan het Duitse Kemps.

Het is duidelijk dat de investeerder veel nauwer wil samenwerken met de franchisenemers, aldus de auteur. "Dat terwijl de directie van Hema enkele maanden geleden nog met ze overhoop lag, en stelde dat het franchisemodel niet meer van deze tijd was. Dat gaat op het hoofdkantoor nog wel wat lenigheid vergen."

Het lijkt ondenkbaar dat Hema-topman Jegen die de afgelopen jaren zo hard in aanvaring kwam met de franchisers, nog lang leiding aan het warenhuis kan geven als de zelfstandige ondernemers straks een groot deel van het groeikapitaal gaan inbrengen.

Gevoelig

Hoe de franchisenemers zelf tegen de aankoop van winkels aankijken, willen zij niet zeggen. Voorzitter Paul Loeff van de Vereniging Aangesloten Bedrijven stond tijdens de presentatie over de overname door Boekhoorn nog prominent in de schijnwerpers. Daar liet Loeff, die zelf vier winkels in Harderwijk, Zeewolde en Heerde bezit, weten enthousiast te zijn over de nieuwe eigenaar. Nu schrijft Loeff in een email dat de VAB en haar leden 'geen behoefte' hebben om hun rol toe te lichten.

Ook advocaat Francois Defaix, die als juridisch adviseur in het bestuur van de franchisevereniging zit en een franchiser die niet in het bestuur zit, willen niet inhoudelijk op de plannen ingaan. "Alles ligt heel gevoelig, de meeste ondernemers zullen niet staan te popelen om iets te zeggen", aldus de franchiser.

Bron • RTL Z / Mathijs Smit