Business

Groot fonds voor arme boer: 'Nederland en VS geven bank zetje'

Suzanne Blotenburg • 15 november 2018 11:11 @suusnl

Onze koningin maakt zich al jaren hard voor microkredieten aan arme boeren. Beeld © ANP

Er komt een nieuw, groot fonds om banken te stimuleren geld te lenen aan onder meer cacao- en koffieboeren in ontwikkelingslanden. De Nederlandse overheid en multinationals zoals Jacobs Douwe Egberts en Unilever willen er in investeren. Het fonds moet zeker vijf miljoen boeren uit de armoede worden trekken, maar de voedselketen als geheel profiteert ook.

Het fonds werd vandaag onder toeziend oog van Hare Majesteit Koningin Máxima en minister Sigrid Kaag van buitenlandse handel gelanceerd tijdens het IDH Congres. Deze door de Nederlandse overheid gesubsidieerde ngo brengt bedrijven bij elkaar om investeringen in duurzame handel te stimuleren.

De Nederlandse overheid Unilever, Rabobank, Mondelēz en Douwe Egberts investeren in het fonds van IDH. Totaal moet het fonds 100 miljoen euro aan garanties gaan geven. IDH hoopt dat meer bedrijven zich zullen aansluiten bij het initiatief. 

Het Amerikaanse USAID, een staatstak voor ontwikkelingshulp, vult het garantiebedrag zo nodig verder aan. De Britse overheid en de Bill & Melinda Gates Foundation doneren 30 miljoen euro voor de bouw van een bijbehorend kenniscentrum in Kenia.

Banken stimuleren

Het fonds moet banken stimuleren om kredieten te verschaffen aan boeren in ontwikkelingslanden, dat is nu meestal te riskant omdat de kans groot is dat de leningen niet worden terugbetaald. Door garant te staan voor een deel van de risico's die gepaard gaan met de kredieten, moeten uiteindelijk zo'n 5 miljoen boeren worden geholpen.

Worden de leningen niet terugbetaald, dan nemen de Nederlandse overheid en multinationals als eerste hun verlies, de banken lopen het minste risico.

Lage prijzen

"Een bank financiert normaal alleen projecten binnen een bepaalde bandbreedte van risico. Dat komt omdat je spaargeld investeert en de risico's niet te groot mogen worden", zegt Bas Rüter, directeur duurzaamheid bij Rabobank, een van de deelnemers in het fonds. Met een garantie worden die risico's verkleind en kan er dus wel geïnvesteerd worden. "We werken al langer samen met IDH voor een verbetering van de positie van boeren."

Miljoenen boeren in de voedselproductieketen hebben namelijk te lijden onder meer lage prijzen en onzeker oogsten door klimaatverandering. Zo leeft bijna de helft van de ruwweg 10 miljoen koffieboeren in de wereld onder de armoedegrens, weet koffie-ngo TechnoServe. 95 procent van deze boeren zijn kleinschalige ondernemers

Opbrengsten omhoog

Met een banklening kunnen de zij de opbrengsten van hun land vergroten, zegt IDH. Ze kunnen trainingen volgen en nieuwe materialen kopen. Daarom moeten ze betere toegang krijgen tot financiering, maar uit onderzoek van de stichting blijkt ook dat er meer dan 200 miljard dollar nodig is om alle boeren te kunnen voorzien.

Het fonds is niet toereikend om iedereen te helpen, weten de betrokkenen. Maar moet genoeg zijn om aan te tonen dat deze vorm ontwikkelingshulp, waarin handel boven hulp gaat, werkt. En daarmee andere bedrijven en banken over de streep trekken om mee te doen. "Het moet leiden tot een sneeuwbaleffect", zegt Joost Oorthuizen, ceo van IDH.

Waardeketen

Hij vindt ontwikkelingshulp niet alleen een verantwoordelijkheid van banken of bedrijven die met de boeren werken, maar ziet het als een gezamenlijke taak voor alle spelers in de markt. "Door samen te werken kunnen we de markt transformeren en de kleine boer in het centrum van de supply-chain plaatsen."

Een rondgang langs hoogleraren en ontwikkelingseconomen leert echter ook dat die waardeketen misschien juist wel de crux van het probleem is. Het zijn namelijk vaak de grote producenten boven in de keten die er voor zorgen dat boeren het moeilijk hebben: ze kopen in tegen te lage prijzen of bekommeren zich te weinig om het welzijn van de boer.

Oplossing ver weg

De problemen zijn zo systematisch, dat een oplossing nog ver weg is, concludeerde Antonie Fountain een van de opstellers van de Cacao Barometer recent. Ondanks het feit dat steeds meer bedrijven en organisaties zich sterk maken voor duurzame handel, zijn armoede, ontbossing en kinderarbeid in de cacaoproductie de laatste jaren alleen maar toegenomen.

Het komt mede omdat de keten oneerlijk werkt. Het is een piramidesysteem waarbij een klein aantal enorme cacaobedrijven profiteert en "miljoenen kleine boeren de sjaak zijn." Zolang de keten als geheel niet wordt aangepakt, wordt het probleem niet opgelost, is de conclusie.

Handel als ontwikkelingshulp

Yves van Leynseele, onderzoeker in ontwikkelingsstudies en docent aan de UvA merkt daarbij op dat de Nederlandse overheid de laatste jaren een ontwikkelingsbeleid voert, dat veel minder is gericht op hulp, maar zich focust op het versterken van handelsrelaties met voor Nederland belangrijke partners.

"Misschien ben ik een linkse rakker, maar ik doe al lang onderzoek naar de landbouwsector in ontwikkelingslanden en ik merk dat het Nederlandse beleid heel erg exportgericht is. Je kunt je afvragen of het een goed idee is om banken verantwoordelijk te maken voor de vraag welke boer er steun krijgt en welke niet. Dat kan een elitair verhaal worden, waarbij alleen goed presterende boeren steun krijgen."

Grote schaal

Volgens de onderzoeker hebben boeren nu al te maken met allerlei voorwaarden en keurmerken om de productie op te krikken. "Het doel is om op grote schaal te produceren. De grote voedselbedrijven die klant zijn van de investerende banken willen dat immers. Het belang is voedselzekerheid, en dus niet per se puur het bestrijden van armoede."

Van Leynseele hoopt daarom dat de werking van een fonds zoals die van IDH onder de loep blijft liggen. "Ik zou bij zo'n fonds in elk geval duidelijke voorwaarden stellen en goed kijken naar hoe het geld besteed wordt. Vaak is er weinig reflectie over welke soort ontwikkelingshulp echt effect heeft."

Bron • RTL Z