Business

Dick Swaab: psychopaten functioneren goed als bankiers en ceo's

Maaike Homan • 10 november 2016 06:02 @MaaikeUtrecht

Hersenonderzoeker Dick Swaab. Beeld © Annaleen Louwes

Ons brein is enorm ingewikkeld en dat er iets mis mee kan zijn, moeten we accepteren. Dit is de boodschap van het toegankelijke geschreven nieuwe boek van Dick Swaab: 'Ons creatieve brein'. Over psychopaten aan de macht, vrouwenquota en taboes.

Verkiezingen in de Verenigde Staten. Bent u opgebleven?

"Nee dat niet. Ik ben wel geschrokken wakker geworden."

De meeste volwassen mensen met psychopathische kenmerken zitten niet in de gevangenis, schrijft u. Je kunt ze vaak daar vinden waar macht, status of geld te halen is. Is Trump een psychopaat?

"Op basis van wat hij tot nu toe heeft laten zien, zeg ik ja. Het is natuurlijk afwachten hoe hij zich ontwikkelt. Ik hoorde in de auto zijn acceptatiespeech. Verzoenende woorden, die door iemand anders opgeschreven moeten zijn."

In het rijtje 'volwassen mensen met psychopathische kenmerken op hoge posities' noemt u ceo's, bankiers maar ook (voormalig) politieke leiders als Adolf Hitler, Bashar a-Assad en Kim Jong-II. Wat hebben zij gemeen?

"Machiavelli-achtige karaktertrekken. Deze mensen zijn nietsontziend. Ze zijn vaak charismatisch en handelen sterk doelgericht, maar ze doen alles uiteindelijk voor hun eigen gewin. Alleen maar voor een ander of voor de zaak doen ze niets. Ze houden van controle, macht en dominantie, en kunnen snelle beslissingen nemen zonder emoties, berouw, schuldgevoel of empathie. Ze bekommeren zich niet om anderen en de schade die ze aanrichten. Deze eigenschappen in de top hebben het grote graaien in de bankwereld van de afgelopen periode mogelijk gemaakt." 

U schreef eerder 'Wij zijn ons brein'. U kreeg vooral kritiek op uw stelling dat de mens geen vrije wil heeft. Is dit boek bedoeld als weerwoord op die kritiek?

"Dit is zeker niet bedoeld als verdediging. Ik wil met dit boek laten zien hoe mooi en ingewikkeld die machine is. De focus ligt altijd op wat er niet goed gaat met onze hersenen maar als je kijkt naar hoe complex ons brein is dan is het verbazingwekkend hoeveel er goed gaat."

U zegt dus dat we moeten accepteren dat er iets mis kan zijn met ons brein. Kunnen 'wij' dat dan niet?

"Er ligt nog altijd een taboe op psychische aandoeningen terwijl veel mensen er mee te maken hebben; volwassen met de ziekte van Alzheimer, ADHD, depressies. Maar weinig mensen die op hun werk komen en zeggen: nou er is iets mis met mijn hersenen."

Bestaat het perfecte brein?

Lacht: "Integendeel. Het gestoorde brein bestaat daarentegen wel."

De meeste mensen zijn of goed in alfavakken of in bètavakken. Kunnen of goed dansen maar zijn dan weer minder empathisch. Zijn er mensen heel veel goed kunnen en die dus een super ontwikkeld brein hebben?

"Ze bestaan wel. Neem Daniël Tammet. Hij kan én goed rekenen én goed leren, is muzikant schildert en sprak na een week in IJsland vloeiend de taal."

Zou ik ook in een week IJslands kunnen leren?

"Dat bepaalt je aanleg. Ieder brein is verschillend en bij je conceptie is 80 procent van je uiteindelijke IQ al bepaald. De hersenontwikkeling is vanaf het begin voor honderd procent gebaseerd op de interactie tussen erfelijkheid en omgeving."

In drie miljoen jaar is het gewicht van onze hersenen verdrievoudigd van 500 gram,naar de 1500 gram. We hebben ons enorm ontwikkeld. Zit er een einde aan deze groei?

"Ik denk dat de evolutie is gestopt en dat ons brein niet groter zal worden. Om verdere groei van ons brein te laten plaatsvinden zijn er ten minste drie ingrediënten nodig: een forse variabiliteit tussen individuen, isolatie van groepen mensen in hun leefomgeving, die nodig is om een nieuw soort mens te laten ontstaan, en plotseling sterk veranderde omstandigheden, waardoor alleen een selectie van enkele, toevallig genetisch aangepaste, jonge individuen de ramp overleeft, en zich kan voortplanten. Ik denk dat we weinig hoeven te verwachten van een verdere evolutie van ons brein."

U heeft een enorme kennis van het menselijk brein. Kijkt u daardoor ook anders naar mensen?

"Ik kan denk ik beter accepteren dat mensen anders zijn, de verschillen zien die het leven zo interessant maakt. Ik zie niet alleen wat mensen kunnen maar ook hun beperkingen."

Uit: Ons creatieve brein

  • Onze hersenen zijn ongekend complex geworden. Ze bevatten 80 tot 100 miljard hersencellen, wat twaalf maal zoveel is als er mensen op aarde rondlopen.
  • Er ontstaan meer genetische fouten in de mannelijke dan in de vrouwelijke lijn. Vrouwen maken al hun eitjes voordat ze geboren worden; die liggen in rust in de eierstok en iedere maand rijpt er één. Mannen maken vanuit stamcellen almaar spermatozoa. Zo zijn er ongeveer 20 celdelingen tussen het ei waaruit de vrouw is ontstaan en het ei dat ze doorgeeft, terwijl er bij een man als hij eind twintig is al ongeveer 300 celdelingen zitten tussen het spermatozoön dat hem gemaakt heeft en de spermatozoa die hij doorgeeft.
  • Sommige beroepen en hobby's sti-muleren hersenstructuren zo sterk dat ze die van grootte veranderen.
  • Genderidentiteit en seksuele oriëntatie worden tijdens de ontwikkeling in de baarmoeder in de hersenstructuur vastgelegd op basis van een interactie tussen de genetische achtergrond, de geslachtshormonen van het kind en de zich ontwikkelende hersencellen. Omgevingsfactoren, zoals chemische stoffen die de placenta passeren, of hevige stress van de zwangere vrouw kunnen deze interactie beïnvloeden. Deze vroege seksuele hersendifferentiatie verklaart mede 269 waarom sommige verschillen in de taakverdeling tussen mannen en vrouwen zo opmerkelijk resistent tegen veranderingen zijn gebleken. 
Ons Creatieve Brein, uitgeverij Atlas Contact, 560 blz, 29,99 euro

Bron • RTL Z