Bedrijven

Boeren uitkopen tegen stikstofprobleem is nog niet zo makkelijk

Michaël Niewold • 26 september 2019 15:43 @michaelniewold

Beeld ©

De snelheid op snelwegen moet omlaag en de veestapel moet kleiner. Dat zijn de twee belangrijkste maatregelen die het kabinet moet nemen om te zorgen dat stikstofuitstoot in de buurt van natuurgebieden binnen de perken blijft. Maar boeren dwingen om hun bedrijf van de een op de andere dag te sluiten, dat gaat zo maar niet.

De commissie Remkes onderzocht welke maatregelen de overheid kan nemen om te zorgen dat stikstofuitstoot in de buurt van natuurgebieden binnen de normen blijft.

Dat is hard nodig. In mei zette de hoogste rechter van ons land een streep door het huidige stikstofbeleid en worstelt de overheid om een oplossing vinden om de uitstoot van stikstof terug te dringen. 

Een van de adviezen van de commissie is een zogenaamde warme sanering, het uitkopen van boeren waarmee het toch al niet zo goed ging. Zo'n 40 procent van de varkensboeren heeft wel interesse in een geldbedrag in ruil voor het sluiten van hun bedrijf, bleek uit een enquête van de NOS.

Boeren uitkopen niet zo makkelijk

Maar om boeren te laten stoppen, is wel flink wat geld nodig, leggen kenners van de branche uit. Want wisselen van baan of met pensioen gaan is voor boeren net even wat andere koek dan voor mensen met kantoorwerk.

Boeren hebben namelijk vaak niet gespaard voor hun pensioen, omdat die vaak in de waarde van hun bedrijf zit, vertelt Lambert Polinder, jurist bij Agrifirm Exlan, een bedrijf dat boeren adviseert. 

Juist omdat het pensioen van de boer in het bedrijf zit, is het vaak een complexe kwestie om te stoppen, vult Margo van Wijgerden, woordvoerder van Rabobank, aan. 

Niet meer rendabel

De bank heeft veel boeren als klant en denkt uitgebreid mee met boeren die om wat voor reden dan ook willen stoppen met hun bedrijf, vertelt Van Wijgerden. "Soms is dat omdat het financieel echt niet meer rendabel is of omdat er te grote investeringen nodig zijn om door te gaan of omdat er geen opvolger is." 

Een subsidie is volgens haar hard nodig om boeren over te halen om te stoppen of hun bedrijf te verplaatsen. "Je kan niet zomaar de stekker uit bedrijf trekken, want dan heb je geen inkomsten meer", zegt zij. 

Varkensboeren 

Het zullen vooral varkensboeren zijn die, mits daar een goede vergoeding tegenover staat, geneigd zullen zijn te stoppen, zegt Esther de Snoo, woordvoerder van brancheorganisatie LTO Nederland. 

"Het gaat met name om boeren die geen opvolger hebben, al op leeftijd zijn of al in een moeilijke situatie zitten." Varkensboeren hebben veel vaker geen opvolger dan melkrundveeboeren, meldde het CBS in 2016.  

Schapenhouders hebben relatief het minst vaak een opvolger, melkveehouders het vaakst. Beeld © RTL Z

Stopsubsidie

Verder spelen marktomstandigheden mee. Deze zijn gunstiger geweest in de melkveehouderij dan voor de varkenshouderij, aldus De Snoo.

Er is overigens al een subsidie voor varkensboeren die willen stoppen, waar tot en met 2021 200 miljoen voor beschikbaar is.

Die regeling geldt overigens alleen voor boeren in gebieden waar de meeste boeren zitten én die in de buurt van woonwijken zitten. Deze regeling gaat dit najaar van start, dan is ook duidelijk hoeveel boeren precies kunnen krijgen. 

Complex vraagstuk

Boeren waar het toch al niet zo goed ging, blijven soms achter met grote schulden. "Als je met een trits schulden achterblijft, is er niks over om met pensioen te kunnen gaan, dat kan zorgen voor sociale drama's", vertelt De Snoo. 

De boerderij verkopen kan op twee manieren, zegt Polinder. Optie één is om het in z’n geheel te doen, de andere is dat het wordt uitgepond, een term uit makelaarsland vertelt Polinder. Dat houdt in dat alle onderdelen van het boerenbedrijf los van elkaar worden verkocht. 

Stallen

Allereerst is er natuurlijk de boerderij zelf. Zelfs als de boer helemaal stopt, kunnen de gebouwen nog geld opleveren. Dat kan bijvoorbeeld door er een andere bestemming aan te geven, zoals een caravanstalling of bouwbedrijf.

Zelfs de sloop van de gebouwen kan lucratief zijn. Dat gaat via de Rood voor Rood regeling, vernoemd naar rode daken van huizen en stallen, die in veel gemeenten geldt. In ruil voor de sloop van lelijke oude schuren, mag een deel van de grond vervolgens gebruikt worden voor het bouwen van een huis.

De regel is bedoeld om de verrommeling van het landschap tegen te gaan. Een bijkomend voordeel is dat de oude schuren niet gebruikt kunnen worden voor een wietkwekerij, voegt Polinder toe. 

Kostbare grond

Een andere mogelijke grote bron van inkomsten zijn de gronden. "In Nederland is de grond schaars, dus de prijzen zijn best goed. Melkrundveehouderijen hebben vaak veel grond, dat kan een behoorlijk vermogen opleveren", zegt Polinder.

De boerderij en de bijbehorende grond zijn niet het enige dat een boer kan verkopen, ook de fosfaatrechten kunnen nog geld opleveren. Dat zijn de rechten die een boer nodig heeft om mest te produceren en dus dieren te houden, legt Polinder uit.

"Daar zit wel een spaarpotje in." Hoeveel hangt af van welke dieren gehouden worden en hoeveel een boer er heeft. Bij varkens en kippen gaat dit per dier, maar voor rundvee worden de rechten berekend per kilo fosfaat die wordt geproduceerd. 

Knopen tellen

Een boer die wil stoppen, moet dus goed nadenken hoe hij dat doet: alles verkopen of uitponden. "Het is echt je knopen tellen, wat brengt het meeste op", zegt Polinder. 

In veel verouderde stallen zit asbest en dan worden deze juist een last, legt hij uit. Daarnaast kan er ook nog wel geld verdiend worden met de machines die een boer heeft. Maar dat valt vaak tegen, vertelt Polinder. "Tweede melk- of voerinstallaties leveren niet al te veel contanten op."

Voor lang niet alle boeren geldt het spreekwoord goed geboerd hebben, vertelt Polinder. "Bij melkveehouderijen hebben we wel gezien dat ze hun quota en grond verkochten en vervolgens verder niet meer zo veel hoefden te doen voor de kost, maar dat is zeker niet in alle gevallen zo."

Van kleine veestapel tot minder huisdieren: zo lossen we het stikstofdrama op

Het land ligt stil. 18.000 projecten kunnen niet verder vanwege nieuwe stikstofregels. Hoe worden we een stikstofarmer land?

Bron • RTL Z