Bedrijven

Nederlandse multinationals zwijgen over moord op Saoedische journalist

Matthias Pauw • 13 oktober 2018 13:05 @mattpauw

Een protestactie in Washington tegen Mohammed bin Salman. Beeld © AFP

De berichten over de gruwelijke moord op een Saoedische journalist in Turkije zorgen voor veel opschudding. Ook bedrijven en politici die zakendoen met Saoedi-Arabië zitten in een lastig parket.

Vorige week dinsdag werd de Saoedische journalist Jamal Khashoggi voor het laatst gezien toen hij het consulaat van zijn thuisland binnenging in de Turkse stad Istanboel. Daar zou hij gemarteld en vermoord zijn en daarna in stukken zijn gezaagd.

De zaak doet wereldwijd veel stof opwaaien en werpt een nieuw licht op het beleid van de nieuwe machthebber in Saoedi-Arabië, kroonprins Mohammed bin Salman. De afgelopen jaren werd hij op het internationale toneel gepresenteerd als de grote hervormer die Saoedi-Arabië een vrijer en moderner land zou maken.

Bedrijven mijden top in Riyad

De zaak speelt op een voor Saoedi-Arabië buitengewoon gevoelig moment, aan de vooravond van de Future Investment Initiative: een internationale investeerderconferentie waar veel Westerse bedrijven en politici op afkomen.

Meerdere belangrijke topmensen hebben inmiddels aangekondigd daar niet heen te gaan, waaronder Uber-ceo Dara Khosrowshahi, durfinvesteerder Steve Case en Andy Rubin van Alphabet, meldt Bloomberg. Ook The New York Times en CNN trekken hun samenwerking met de organisatie in.

Nederlands grootbedrijf zwijgt

Ook Nederlandse bedrijven als Shell, Unilever en AkzoNobel hebben allemaal belangen in het land. Die bedrijven zouden hun invloed moeten uitoefenen op het beleid van de Saudi's, vindt Emile Affolter van Amnesty International.

"Daar moeten ze niet te bang voor zijn", zegt Affolter, omdat de Saoedi’s die bedrijven net zo goed nodig hebben als andersom.

Een van die bedrijven, Shell, dat naar eigen zeggen voor ruim 8 miljard dollar aan investeringen heeft in het land, is in ieder geval niet van plan om publiekelijk gehoor te geven aan die oproep. De olie- en gasreus laat aan RTL Z weten 'geen commentaar' te hebben op de zaak.

Een woordvoerder van AkzoNobel had niet direct een reactie paraat en ook Unilever kwam vandaag niet met een verklaring.

PR-verhaal doorprikken

Toch hoopt Amnesty dat de zaak-Khashoggi de ogen opent voor het beleid van Bin Salman die 'niet de hervormer is die hij zegt te zijn' en dat er door het PR-verhaal van de prins heengeprikt wordt.

Een van de bedrijven die zich juist bezighoudt met het opvijzelen van het imago van Saoedi-Arabië is de Nederlandse tak van communicatiebureau DDB & Tribal. Zij ontwikkelden de communicatiestrategie voor het superproject NEOM: een gigantische expatstad die uit de grond gestampt wordt die het Silicon Valley van Saoedi-Arabië moet worden.

Even nadenken, toch gedaan

Tegen Adformatie zei creatief directeur Joris Kuijpers eerder over het aannemen van de klus: "Ik moest er echt wel even over nadenken. Het zou behoorlijke impact hebben op de creatieve vloer, maar vooral, hoe zat het met vrouwenrechten, onthoofdingen en het stenigen van mensen, dat soort dingen? Enig research naar de kroonprins stelde me wel een beetje gerust. En de pitch was al betaald, dus we hadden weinig te verliezen."

Kuijpers en DDB waren vandaag niet bereikbaar voor commentaar, maar het rommelt wel rond het NEOM-project. Zo hebben meerdere leden van de Raad van Advies, vrijwel zonder uitzondering zwaargewichten uit het internationale bedrijfsleven, gezegd hun werk op zijn minst op te schorten.

Kroes legt werk neer

Een van die mensen is de Nederlandse voormalig minister en Eurocommissaris Neelie Kroes. Zij laat weten haar adviestaken neergelegd te hebben tot er meer duidelijkheid is over het lot van Khashoggi. Als blijkt dat de berichtgeving klopt, zal zij niet terugkeren in de adviesraad, bevestigt zij aan RTL Z.

Wat deze zaak voor haar anders maakt dan de vele berichten van de afgelopen jaren over mensenrechtenschendingen in het land, wil Kroes niet zeggen. "Daar ga ik nu niet op in, ik heb nu dit besluit genomen." Overigens zegt de Nederlandse dat zij en de andere leden van de Raad tot nu toe nog niet bijeen zijn geweest.

Ook de Amerikaanse voormalig minister van Energie Ernest Moniz en ondernemer Sam Altman hebben hun adviestaken - in ieder geval tijdelijk - neergelegd. Volgens Kroes is er geen sprake van een gecoördineerd besluit en heeft zij geen contact gehad met de andere leden.

Amnesty: politici moeten zich uitspreken

De gruwelijke moordzaak is trouwens ook een hoofdpijndossier voor minister van Financiën Wopke Hoekstra. Hij staat op de sprekerslijst van de investeerdersconferentie over twee weken in Riyad. Coalitiepartner D66 heeft de minister al opgeroepen om die trip te 'heroverwegen'.

Wat Amnesty International betreft zouden Nederlandse politici zich veel duidelijker moeten uitspreken tegen de mensenrechtenschendingen in het land. "Dit kabinet en het vorige zwijgen", zegt Affolter. "Als het gaat om de vrijheid van meningsuiting hebben ze vaak de mond vol, maar tegen Saoedi-Arabië zeggen ze niks, behalve dat ze zich zorgen maken en het in de gaten houden als ernaar gevraagd wordt."

Volgens Amnesty is het juist van het grootste belang dat politici zich publiekelijk uitspreken, vooral ook omdat de talloze gearresteerde activisten en hun familieleden daarom vragen volgens de organisatie. Internationale druk is 'het enige dat bescherming kan bieden', aldus Affolter.

Branson zet samenwerking stop

Een stuk kordater dan de Nederlandse bedrijven en politiek is miljardair Richard Branson, die aan het hoofd staat van bedrijvenconglomeraat Virgin. Hij heeft de gesprekken met het Saoedische staatsinvesteringsfonds over een gedeeld belang in een ruimtebedrijf zelfs stopgezet en houdt er rekening mee dat de gebeurtenissen van de afgelopen twee weken een 'game-changer' zijn.

De grote vraag is dan ook of de zaak van de vermoorde journalist een tijdelijk effect heeft of echt een omslag betekent in de omgang van politiek en bedrijven met Saoedi-Arabië. Dat zal volgens Affolter in ieder geval deels afhangen van hoe mediabedrijven ermee omgaan.

"Het kan zijn dat het weer overwaait. Wat ons betreft waait het niet over, maar dat hebben wij niet in de hand."

Bron • RTL Z