Business

100 jaar Schiphol in foto's: hoe een weiland een luchthaven werd

Saskia van Huijgevoort • 15 september 2016 11:12 @Saskia_vanH

Beeld © ANP

Schiphol viert maandag zijn 100-jarige bestaan. De luchthaven kreeg deze week het predikaat 'Koninklijk', maar ontstond op een alles behalve glamoureuze plek: een drooggemalen, drassig stukje grond. De geschiedenis van Nederlands grootste luchthaven in foto's.

Boer Knibbe uit Haarlemmermeer kreeg in januari 1916 bezoek van Henk Walaardt Sacré, een genie-officier die op zoek was naar een plek voor een militair vliegterrein.

Het land van de boer lag op een praktische plek, want het keek uit op het Fort aan het Schiphol. Dat fort maakte deel uit van een verdedigingslijn rond Amsterdam en was in de jaren daarvoor door het Ministerie van Oorlog aangelegd.

De boer had wel oren naar het aanbod van de hoge militair en was vier maanden later 12 hectare land armer, maar wel 55.229,40 gulden (omgerekend zo'n 450.509 euro) rijker. 


Henk ​Walaardt Sacré (rechts) met zijn familie. (beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

Luchthaven begon als militair 'vliegkamp'

In de maanden die volgden werd er hard gewerkt, zodat de polder in augustus al klaar was om luchtverkeer te ontvangen. De luchthaven heette destijds nog geen 'vliegveld' maar 'vliegkamp'. Een toepasselijke naam, want er stonden destijds slechts vier houten loodsen op het drassige veld. Op 19 september 1916 was het zover en landde het eerste vliegtuig op een zanderige weg: de luchthaven was geboren.


Schiphol in 1916. (Beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

De Farman HF-20, het type vliegtuig dat als eerste landde op Schiphol. Deze foto is genomen in Soesterberg. (Beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

Door het drukke vliegverkeer in de Eerste Wereldoorlog werd het vliegveld al snel te klein. Het Ministerie van Oorlog kocht enorme hoeveelheden land aan, waardoor het vliegkamp in 1916 al zes keer in omgang verdubbelde.

De streng gereformeerde omwonenden vonden dat trouwens maar niets, want de aanwezige militairen hadden regelmatig een oogje op de plaatselijke meisjes.

Thumbnail

De militaire kazerne (links) en andere militaire loodsen, vlak bij het oude fort Schiphol met mast met windzak. (beeld: Beeldbank Amsterdam)

Schiphol ontvangt eerste luchtpost en groeit uit tot burgervliegveld

Na de oorlog bleef het vliegveld nog even dienst doen als militaire luchthaven, maar één luitenant-vlieger had andere plannen. Luchtvaartpionier Albert Plesman wilde die vliegende machines ook toegankelijk maken voor burgers en richtte samen met acht rijke zakenmannen de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën op, het latere KLM. 

Hij huurde een vliegtuig, nodigde twee Britse journalisten uit als passagier en vloog op 17 mei 1920 met piloot Jerry Shaw naar Amsterdam. Dat was overigens geen comfortabele vlucht: de Britse dubbeldekker had een open cockpit en de inzittenden droegen leren jassen tegen de kou. Een paar maanden later landde ook vanuit Londen de eerste Nederlandse luchtpost. Volgens postzegelblog.nl bevatte deze 300 brieven.

Thumbnail

Aankomst twee engelse journalisten als eerste passagiers voor KLM. (beeld: Beeldbank Amsterdam)

Thumbnail

Eén van de eerste postvluchten. (beeld: Beeldbank Amsterdam)

In de periode die daarna volgde, kreeg Schiphol een eigen restaurant en hotelletje, groeide de bloementransport uit tot één van de belangrijkste transportgoederen door de lucht en werden de drassige gronden omgebouwd. Ook vertrokken er passagiers naar exotische oorden als Batavia (Jakarta).

De eerste passagiersvlucht (1924) deed er trouwens 55 dagen over om op bestemming te komen, mede dankzij motorpech. Een jaar later werden de Holland-Indiëvliegers feestelijk ontvangen.

Huldiging Holland-Indiëvliegers.

Schiphol krijgt zijn oorspronkelijke vorm

In 1926 werd de militaire basis overgedragen aan de gemeente Amsterdam. Die had haast, want twee jaar later kwamen de Olympische Spelen naar Amsterdam. Het veld en de toegangswegen werden verbeterd en het eerste stationsgebouw en verkeerstoren gebouwd.

Inmiddels zijn die laatste afgebroken. In luchtvaartmuseum Aviodrome staat een replica, waar vooral het gebrek aan beveiligingsmaatregelen en de kleinschaligheid opvalt. Om vliegtuigen ook 's nachts te laten landen werden er lantaarnhuisjes gebouwd.

Thumbnail

De aankomst- en vertrekhal (replica) uit 1931. (Beeld: Saskia van Huijgevoort)

Thumbnail

Het eerste 'echte' luchthavengebouw. (vliegtuig stamt uit 1947) in Aviodrome. (Beeld: ANP)

Schiphol wordt vernietigd

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de luchthaven flink gebombardeerd, door zowel de Duitsers als de geallieerden. Op 10 mei 1940 vielen de eerste bommen op de luchthaven, maar die werd snel weer opgebouwd en daarna door de Duitsers omgedoopt tot 'Fliegerhorst 561'.

Drie jaar later gooiden de geallieerden maar liefst 1600 bommen op het vliegveld, die vervolgens al snel weer werd opgebouwd.


Bombardement van de Duitsers. (Beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

De Duitsers nemen de luchthaven over. (Beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

Wederopbouw van Schiphol.

1 miljoen passagiers

In de jaren erna groeide het vliegveld weer als kool. De eerste vlucht naar New York vertrok in 1946, er kwam een speciale politiemacht, een tweede Schipholtoren en het 30-jarige bestaan van de burgerluchtvaart werd gevierd in het Polygoonjournaal.

Schiphol bestaat 30 jaar.


Schiphol in 1950. (Beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

Schiphol in 1950. (Beeld: nimh-beeldbank.defensie.nl)

Ook niet onbelangrijk: in 1957 deed taxfree winkelen zijn entree. Een fles jenever kostte destijds 4 gulden en voor 8 gulden was je de gelukkige eigenaar van een fles whiskey. Het soort vliegtuigen veranderde: in hetzelfde decennium landde de eerste straaljagervliegtuigen op het voormalige weiland.

In 1966 werd daarom het nieuwe stationsgebouw gebouwd, de basis voor het huidige gebouw.

De luchthaven krijgt een nieuw stationsgebouw.

Schiphol anno nu

Inmiddels vervoert Schiphol 58 miljoen passagiers per jaar en vliegen er vliegtuigen naar 322 bestemmingen. Er zijn vijf start- en landingsbanen en er liggen plannen voor een nieuwe landingsbaan, terminal en pier. 

De luchthaven moet tegenwoordig concurreren met andere internationale spelers en doet zijn uiterste best om zijn positie als vijfde luchthaven van Europa te behouden. Daarbij speelt reizigersgemak een grote rol. Net als vroeger zouden reizigers in de toekomst in één keer moeten kunnen doorlopen, zonder hun paspoort te laten zien. In tegenstelling tot 'die goede oude tijd' wordt er tegenwoordig wel een oogje in het zeil gehouden door middel van gezichtsherkenning.

Meer op rtlz.nl:

Bron • RTL Z