Politiek

'Online burgerinspraak kan leiden tot teleurstelling in politici'

Katja Keuchenius • 11 januari 2018 06:32 @katjakeuchenius

'Online burgerinspraak kan leiden tot teleurstelling in politici'
Initiatiefnemers voor het sleepwetreferendum Beeld © ANP

Digitale inspraak voor burgers in politieke besluitvorming werkt nogal eens averechts. In plaats van meer betrokken burgers zorgen inspraakprojecten vaak voor onvrede en teleurstelling in politici, blijkt uit onderzoek van het Rathenau Instituut.

Het instituut waarschuwt de Tweede Kamer hiervoor en doet aanbevelingen. Ze raden bijvoorbeeld aan om helder te zijn over het proces van inspraak, om dat te verbinden aan een concrete agenda en om feedback te geven aan deelnemers.

Het Rathenau Instituut deed samen met drie zusterorganisaties in opdracht van het Europees Parlement onderzoek naar 22 inspraak-initiatieven, het volledige onderzoek verschijnt eind deze maand. 

Arrogantie van de macht

Bij burgerinspraak denk je misschien meteen aan referenda, zoals die over de sleepwet of het Oekraïne-referendum. Ze leidden allebei tot discussie, omdat de uitslag ervan werd of dreigt te worden genegeerd. Die arrogantie van de macht schiet veel burgers in het verkeerde keelgat, constateren ook de onderzoekers van het Rathenau Instituut.

De onderzoekers van de vier Europese organisaties concluderen dat digitale raadpleging van burgers alleen zin heeft als aan een aantal voorwaarden is voldaan. Anders leidt de zogenaamde inspraak vooral tot teleurstelling en onvrede. 

Digitale inspraak

De onderzoekers richtten zich overigens niet op referenda, omdat die zich grotendeels offline afspelen. Het Europees Parlement gaf juist de opdracht om te kijken naar digitale inspraak van burgers. Europa wil meer gebruik maken van die digitale inspraak, dat zou veel voordelen bieden.

Maar zo makkelijk zijn die voordelen niet te bereiken, zegt Iris Korthagen, vanuit het Rathenau instituut een van de hoofdauteurs van het onderzoek. "Er waren heel hoge verwachtingen van digitale inspraak. Het zou bijvoorbeeld het bereik verbreden, omdat met online burgerinspraak een totaal nieuw publiek werd aangeboord", zegt Korthagen.

Verbreed bereik valt tegen

Dat valt tegen, wijzen de projecten uit. Online vind je niet automatisch een divers publiek. Vooral jonge, hoogopgeleide, blanke mannen laten er hun mening horen. Korthagen: "Andere groepen bereiken kost een hele investering. Die moeite wordt vaak niet gedaan."

Als voorbeeld noemt Korthagen internetconsultatie.nl, een van de twee projecten uit Nederland die voor het onderzoek onder de loep zijn genomen. Op het ruim tien jaar oude platform van Rijksoverheid kunnen burgers en experts mee praten over nieuwe wetten en regels. "Uit diverse evaluaties bleek de afgelopen jaren dat het met de bekendheid van internetconsultatie.nl beter kan. Maar daar wordt niet echt iets mee gedaan."

Timing

Nieuwe voorstellen op de website aan burgers en experts voorleggen is min of meer verplicht. "Als de overheid wetsvoorstellen er niet op plaatst, moet ze beargumenteren waarom niet." Dat vindt Korthagen onhandig. "Soms zijn nieuw wetgevingen of regelingen zo technisch, dan je denkt: waarom?" 

Kiesraad oordeelt over referendum sleepwetDe Kiesraad oordeelt over Sleepwet-referendum. (Foto: ANP)

Wetsvoorstellen voorleggen gebeurt vaak ook te laat. "Ze stellen vaak de vraag: 'wat vindt u van deze regeling?'" Een eerdere raadpleging zou volgens Korthagen beter werken. "Over iets dat nog open ligt, waar nog vraag is naar meer informatie."

Niemand verantwoordelijk

Het schort dus nog weleens aan de timing, maar ook aan de specificiteit. Korthagen geeft van dat laatste een voorbeeld uit Europa. In 2009 werd eens aan EU-burgers gevraagd: "What can the EU do to shape our economic and social future in a globalised world?”

"Een heel brede vraag dus, met een heel brede uitkomst", legt Korthagen uit. "Politici vroegen zich af wat ze hier nu precies mee moesten, hoe ze de input in een politiek besluit konden vertalen. Dan voelt niemand zich verantwoordelijk en gebeurt er niks mee."

Hard maken voor de zaak

Dat betekent niet dat inspraakprojecten helemaal niet succesvol zijn, zegt Korthagen erbij. De website petities.nl, het tweede Nederlandse onderzochte project met miljoenen gebruikers, zorgt er volgens Korthagen wel voor dat mensen zich kunnen laten horen. "Samen voor iets gaan en je hard maken voor de zaak levert bevrediging op."

Maar als er vervolgens niets mee wordt gedaan in de politiek, is dat jammer. De onderzoekers raden de Tweede Kamer daarom aan om de inspraak beter in te bedden in formele procedures en besluitvorming. Korthagen: "Het is vaak onvoldoende duidelijk wat de precies de ruimte is die mensen mogen nemen. Of over welke agenda het nou precies gaat." 

Bron • RTL Z