Politiek

Getouwtrek om honderden miljarden op 'sneuveltop' over EU-budget

Fons Lambie & Pepijn Nagtzaam • 20 februari 2020 16:53

Premier Mark Rutte en zijn drie zuinige collega's, de leiders van Oostenrijk, Zweden en Denemarken. Beeld © ANP

Op de EU-top in Brussel wordt vandaag gestreden om de verdeling en afdracht van miljarden euro's. Er wordt vergaderd over de begroting van de Europese Unie voor de komende jaren. Nederland en een aantal andere landen willen dat de begroting omlaag gaat, terwijl alle voorstellen uitgaan op een verhoging van het budget.

"Die voorstellen zijn voor ons echt niet goed", zei premier Rutte bij aankomst in Brussel. "Daar kunnen we niet op toegeven. We betalen al heel veel."

Het gaat om een bedrag van minimaal 1000 miljard euro waar de komende dagen een beslissing over moet worden genomen. Dat wordt vastgelegd in het 'meerjarig financieel kader', wat loopt van 2021 tot en met 2027.

De pot met geld wordt gevuld door de lidstaten, die allemaal geld afdragen aan de EU. Dat gaat op een aantal manieren: zo dragen landen geld af op basis van de grootte van de nationale economie, daarnaast krijgt de EU een bepaald percentage van de btw-inkomsten van landen én bijna alle douanegelden die worden geïnd gaan naar de schatkist in Brussel.

Op dit moment wordt er dus vergaderd over hoe hoog die percentages zouden moeten zijn en dus over het totaalbedrag waarmee de EU zichzelf moet bedruipen de komende jaren.

Nederland wil samen met Oostenrijk, Zweden en Denemarken dat de totale afdracht aan de EU maximaal 1 procent van het Europese BNI bedraagt, dat is een maatstaf voor de omvang van de economie. Samen worden zij in Brussel gezien als 'vrekkige vier'. Vanmorgen sprak Rutte nog met die vier andere landen die er niet uitkwamen.

1100 miljard euro of 1500 miljard euro? 

Het Europees Parlement wil het liefst veel meer kunnen uitgeven, tot 1,3 procent of 1500 miljard euro. De Europese Commissie zet in op 1,11 procent van het gezamenlijke inkomen, zo'n 1300 miljard euro.

Charles Michel, voorzitter van de Raad, stelt voor om het budget vast te stellen op 1,074 procent of 1094 miljard euro. Een compromis, maar wel een compromis waarvan tot nu toe vrijwel iedereen heeft gezegd het niet te kunnen accepteren.

'Instemmen onmogelijk' 

Ministers Blok en Hoekstra van Buitenlandse Zaken en Financiën gaven al eerder aan dat Nederland dat niet zag zitten, en ook het Europees Parlement sprak zich uit tegen dat voorstel. De eerste twee omdat het te veel is, het parlement omdat ze het te laag vinden. 

"Instemmen met het voorstel van Charles Michel is onmogelijk", zei premier Rutte. "Hij doet echt zijn best, maar het lijkt me makkelijker om in België een regering te vormen dan de EU uit de begroting te laten komen", zei hij. "Vanuit dit voorstel moeten we verder kijken."

Duitsland is ook zuinig, maar wil zich liever niet vastpinnen op een getal achter de komma. Want het gaat dus echt om getallen ver achter de komma. Dat kan tientallen miljarden euro's verschil maken en dus is er veel discussie over.

De EU-lidstaten bakkeleien de hele middag en avond over de begroting, en het overleg zou zelfs tot zaterdagochtend kunnen duren als de landen er niet uit komen. Ambtenaren maken grapjes over hoeveel overhemden ze mee moeten nemen en premier Rutte grapt zelfs over de 'Top van vier dagen'.

Diep verdeeld

De EU-leiders zijn diep verdeeld. De hakken staan in het zand. Veel landen, met name uit Zuid- en Oost-Europa, willen een stijging van het budget. Die landen zijn vaak ook netto-ontvangers; ze krijgen meer van de Europese Unie dan dat ze bijdragen. De wat kleinere economieën ontvangen bijvoorbeeld steun uit Brussel.

Nederland hamert erop dat we een flinke netto-betaler zijn. Daarom krijgen we nu nog, net als een aantal andere landen, een korting op de afdracht. De Europese Commissie wil de kortingen graag schrappen, maar Nederland wil ze niet kwijt.

Nederland mag al - net als andere landen trouwens - 20 procent van de douanerechten die we innen houden. Dat wordt door andere landen ook als korting gezien, omdat Nederland de rechten namens de EU heft, en van deze regel als relatief klein land met een grote haven enorm profiteert.

Discussie over voorgestelde verdeling

Naast het percentage en de kortingen gaat het deze dagen ook over hoe het geld verdeeld wordt binnen de EU. Daar is forse discussie over, omdat ieder land weer eigen belangen heeft. 

Het EU-budget bestaat uit drie hoofdonderdelen: landbouwbeleid, het cohesiefonds (steun aan armere regio's) en 'overige zaken'. Voor administratie, onderdak en al dat soort kosten wordt ongeveer 7 tot 10 procent gereserveerd.

 

Moderne begroting of meer naar landbouw?

Alle landen hebben andere belangen in het spel over de verdeling van de geldpotten. Nederland wil, net als West-Europese landen als Duitsland, Finland, Zweden en Frankrijk, een 'moderne begroting'. Ze willen dat er meer geld gaat naar nieuwe technologieën, wetenschap,  kunstmatige intelligentie, defensie en klimaat.

Landen als Spanje, Frankrijk, Bulgarije en Griekenland maken zich ernstig druk over de landbouwfondsen, waaruit steun aan boeren wordt bekostigd. Van oudsher was deze kostenpost goed voor wel 70 procent van de begroting, in de nieuwe voorstellen is dat nog slechts 30 procent.

Cohesiegelden omlaag of omhoog?

Een groep van vijftien landen (van Tsjechië en België tot Litouwen en Malta) zet flink in op cohesie, het geld dat naar de armere regio's vloeit voor economische ontwikkeling en sociale cohesie. Landen als Polen en Hongarije hebben in het verleden flink geprofiteerd van dit geld.

De Commissie wil, net als een aantal rijke landen waaronder Nederland, dat de fondsen krimpen. In het begrotingsvoorstel van de Commissie krimpen sommige budgetten met 25 procent, en dat willen de landen die nu dat geld ontvangen niet. 

Nederland wil graag veel strenger zijn in het toewijzen van geld, en wil dat koppelen aan of een land zich aan de regels voor een fatsoenlijk functionerende rechtsstaat houdt. Dat ligt gevoelig in landen als Polen en Hongarije, waar juist de rechtstaat onder druk staat. 

Stroeve onderhandelingen

Genoeg te bespreken in Brussel dus, en waarschijnlijk zullen de onderhandelingen stroef verlopen. Het kan zijn dat Nederland akkoord gaat met een hoger budget, maar dan zou de korting behouden moeten blijven. Het is nu nog te vroeg om tot een akkoord te komen, verwachten insiders, die spreken over een 'sneuveltop'.

Als het EU-president Charles Michel niet lukt om de EU-leiders op een lijn te krijgen over de percentages, de budgethoogte, de verdeling en de posten, zal een nieuwe top nodig zijn. Maar de tijd dringt: het huidige budget loopt tot eind-2020.

Bron • RTL Z / Fons Lambie & Pepijn Nagtzaam