Politiek

Debat over handelsverdrag met Canada brandt los: 'Nederland op glad ijs'

Chris Koenis • 12 februari 2020 06:18 @chriskoenis

Premier Mark Rutte en de Canadese premier Justin Trudeau tijdens een bezoek aan een school in de Canadese stad Ottowa in het najaar van 2018. Beeld © ANP

De Tweede Kamer debatteert vandaag uitvoerig over het al dan niet goedkeuren van het vrijhandelsakkoord met Canada, CETA. Hoewel dat verdrag al jaren geleden grotendeels in werking is getreden, is de weerstand vanuit meerdere partijen groot. "Nederland bevindt zich op glad ijs."

1. Hoe zijn onze banden met de Canadezen?

De connectie Nederland-Canada gaat ver terug. Na het kortstondig veroveren van een stukje Canada in de 17e eeuw ('Nederlands Acadië') waren de betrekkingen vrijwel altijd uitstekend, met name na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Een groot deel van ons land werd in 1945 door Canadese troepen bevrijd. De prijs die Canada betaalde was hoog: zo'n 7.600 militairen kwamen om in de strijd. Sindsdien zijn de banden warm en vandaag de dag hebben meer dan een miljoen Canadezen hun wortels in Nederland liggen.

Dat is ook te zien aan de nauwe economische banden tussen beide landen. Uit de meest recente cijfers blijft dat ons land in 2018 voor 3,9 miljard euro naar Canada exporteerde, met name aardolie en farmaceutische producten. Andersom importeerde Nederland voor 1,7 miljard euro aan goederen, zoals ruwe olie en metalen.

2. Wat is CETA ook alweer?

Omdat Nederland niet het enige Europese land is waarmee de Canadezen graag zaken doen, begon in mei 2009 de eerste onderhandeling over een nieuwe vrijhandelsverdrag tussen Canada en de EU.

Pas in 2014 lag de eerste ontwerptekst op tafel. Het resultaat: het Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA) dat op 21 september 2017 - los van beslissingen over arbitrage - in werking trad.

Het gewicht van CETA is voor beide landen stevig: voor Canada is de EU na de VS zelfs de grootste handelspartner. Het handelsverdrag kan voor Canadese ondernemers dan ook een uitgelezen mogelijkheid zijn om minder afhankelijk te worden van de Amerikaanse markt.

En voor veel Nederlandse bedrijven maakt CETA de handel gemakkelijker, legt EU-onderzoeker Rem Korteweg van Clingendael uit. "Vooral voor exporteurs in de kaas- en zuivelindustrie is CETA buitengewoon voordelig gebleken. Dat komt omdat de tariefvrije quota ruimer zijn geworden en zij dus meer mogen exporteren zonder handelstarieven."

Onder meer Foodwatch maakt zich grote zorgen om CETA. Beeld © AFP

3. Wat is nu tweeënhalf jaar later het probleem dan?

Er is een heel rijtje aan bezwaren. CETA zou leiden tot 'afschrikwekkende claims en kans op vleugellam milieubeleid', stelt GroenLinks, dat vandaag tegen het verdrag stemt.

De partij maakt zich net als onder meer voedselwaakhond Foodwatch zorgen dat CETA leidt tot een afzwakking van de voedselveiligheid en dat het arbitragemechanisme (ICS) kan leiden tot een claimcultuur van multinationals bij overheden, als zij bijvoorbeeld klimaatmaatregelen door willen voeren die hun handel in de weg staan.

Korteweg: "Er zijn zorgen dat Canadees hormoonvlees, chloorkip en varkensvlees de Europese markt overspoelen. Maar de praktijk wijst uit dat dit absoluut niet waar is. Europa blijkt heel goed in staat om de eigen voedselstandaarden te waarborgen en naleven."

Ook maakte de Nederlandse zuivelindustrie zich zorgen dat er veel meer zuivel uit Canada geïmporteerd zou worden. Korteweg: "Ik ben het nog niet tegengekomen in de supermarkt. Het blijft marginaal."

4. Wat zeggen voorstanders?

Voor een partij als het CDA is CETA een belangrijk verdrag waarvan 'juist het MKB moet profiteren'. Dat lijkt vooralsnog te lukken: de ruimere exportquota worden sinds oktober 2017 volop benut.

Ondernemers willen maar al te graag handelen met de Canadezen. "Voor ons en nog duizenden anderen is Canada een belangrijke afzetmarkt waar je eerlijk handel kunt drijven zonder al te veel barrières", vertelt directeur Rik Jacobs van 3D Systems, dat materialen voor 3D-geprinte kunstgebitten exporteert.

Hij begrijpt niets van de politieke weerstand tegen CETA. "Alles is al jaren geleden uitonderhandeld. Dan kun je niet verantwoorden om nu op zaken terug te komen. Dat is gewoon schadelijk voor onze werkgelegenheid en welvaart."

Tuinbouwondernemer Cock van Bommel van ErfGoed beaamt dat. Zijn bedrijf groeit sinds 2017 hard op de Canadese markt. "Ik kan begrijpen dat je sommige zaken in heroverweging wilt nemen, maar Canada is een land waarmee je gemakkelijk en fijn zaken kan doen. Ook zij profiteren van CETA door de ontwikkelingen in de Nederlandse tuinbouw nauwlettend te volgen. Het is een win-winsituatie."

5. Kan Nederland dit handelsverdrag überhaupt nog blokkeren?

Dat zou een unicum zijn voor een handelslievend land als Nederland. Korteweg: "Het is iets wat nog niet eerder is voorgekomen. Nederland promoot waar het maar kan de handel. Dus dat nota bene een handelsverdrag met een land dat zo dichtbij staat als Canada zo onder druk staat, is opmerkelijk. Nederland bevindt zich op glad ijs."

Na het Kamerdebat volgt volgende week dinsdag de stemming. Vervolgens moet ook de Eerste Kamer nog een beslissing nemen over CETA, dat gebeurt naar verwachting in de lente.

6. Waar moeten we vandaag op letten bij het debat?

Twee partijen springen eruit. Dat zijn met name regeringspartij ChristenUnie en de PvdA in de oppositie. Die laatste partij vanwege de opmerkelijk draai die het heeft gemaakt. Want CETA kwam nota bene onder een enthousiaste Lilianne Ploumen, destijds handelsminister namens de PvdA, tot stand.

Maar de sleutel lijkt in handen te liggen van de ChristenUnie, dat in 2016 vanuit toen nog de oppositie tegen de huidige CETA-tekst stemde. De partij maakt zich 'serieuze zorgen' over met name de controle op Canadees varkens- en rundvlees naar de EU.

Dat terwijl de steun van de ChristenUnie cruciaal is voor de ratificatie van Nederland. Aan minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) de taak om die zorgen weg te nemen.

Bron • RTL Z / Chris Koenis