Politiek

Opeens dreigt May brexit te stoppen: 'Dit is heel veelzeggend'

Pieter Munnik • 23 november 2018 08:50

Theresa May. Beeld © AFP

De Britse premier Theresa May uitte deze week een opmerkelijk dreigement. Terwijl zij in het Lagerhuis haar brexitdeal verdedigde, sprak ze voor het eerst over de optie dat de brexit helemaal niet meer doorgaat. Het lijkt een wanhopige poging om het parlement achter haar deal te krijgen, maar er is een kleine kans dat de brexit toch nog wordt afgeblazen.

May noemt het stoppen van brexit nu één van de drie opties: of het Britse parlement stemt voor haar brexitakkoord, of er komt een no-deal scenario of er komt helemaal geen brexit meer.

Ze gebruikte het dreigement vooral om brexitvoorstanders in het parlement die tegen het conceptakkoord zijn toch achter de plannen te krijgen. May wil er zelf alles aan doen om het Verenigd Koninkrijk uit de EU te loodsen.  

Alles wijst erop dat de Britten op 29 maart 2019 gewoon uit de Europese Unie stappen. Die deadline staat al bijna twee jaar vast, toen het zogenoemde Artikel 50 in werking trad. Daarvan afwijken kan niet zomaar. Vandaar ook dat er een grote druk ligt op de onderhandelingen: voor 29 maart 2019 moet precies duidelijk zijn hoe de Britten de Europese Unie verlaten.

Britse parlement

Een conceptakkoord ligt inmiddels op tafel en wordt gesteund door zowel May als de Europese onderhandelaars. Nu hangt alles af van het Britse parlement, waar een meerderheid het eens moet zijn met de voorgestelde plannen. Dat zal nog een hele opgave worden.

Ton van den Brink, hoofddocent Europees Recht aan de Universiteit Utrecht, noemt het 'heel veelzeggend' dat May ermee dreigt dat brexit ook helemaal niet door kan gaan. "Dat hebben we nog niet eerder van haar gehoord. Dat geeft aan dat het als een optie meegewogen gaat worden."

Onbekend terrein

Kan het ook? De brexit stoppen? Dat is nu de grote vraag. En simpel is het antwoord niet. De hele procedure is onbekend terrein, ook voor juristen, zegt Van den Brink.

"Hoe opmerkelijk ook: we weten het nog niet. Dit hele artikel, dat de uittreding in gang zet, is destijds geschreven met het idee dat het nooit gebruikt zou worden. Het was een symbolisch artikel, dat op papier moest laten zien dat de EU geen Hotel California is", zegt Van den Brink. 

Over het artikel heerst nu grote verdeeldheid onder juristen. "De ene jurist is ervan overtuigd dat het besluit om Artikel 50 in gang te zetten, kan worden teruggedraaid. De ander zegt dat er geen weg meer terug is."

Duidelijkheid van EU-Hof

Uitsluitsel moet er voor de kerst komen van het Europese Hof voor Justitie in Luxemburg. "Het hoogste gerechtshof in Schotland, het deel van het Britse koninkrijk dat fel tegenstander is van de brexit, heeft de zaak voorgelegd aan het Europees Hof. Dat moet niet alleen bepalen of Artikel 50 kan worden teruggedraaid. Ook of de Britten daar zelf over mogen beslissen, of dat er toestemming van andere landen van de Europese Unie voor nodig is."

Van den Brink schat in dat het Europees Hof uiteindelijk zal oordelen dat de Britten zelf mogen beslissen. Ze hebben dan geen toestemming nodig van de EU, als ze hun besluit willen terugdraaien.

Tijd kopen

Politiek verslaggever Fons Lambie verwacht niet dat het zo'n vaart zal lopen. "Het Britse kabinet moet dan, gesteund met een meerderheid in het parlement, zeggen: we doen het toch niet. En zo'n besluit is nu niet in zicht. Premier Mark Rutte, en ook andere EU-leiders hebben meerdere malen gezegd dat het intrekken van Artikel 50 altijd een optie is, maar de Britten moeten die stap echt zelf zetten."

De EU biedt ook genoeg ruimte voor een alternatief, zegt Lambie. "Je ziet nu dat Brussel bereid is om op allerlei manieren tijd te kopen. Zo kan de onderhandelingsperiode bijvoorbeeld nog verlengd worden."

Tweede referendum?

Tegenstanders van brexit proberen het proces ook nog op een andere manier te stoppen. Zij dringen aan op een tweede referendum. De Britse kiezers moeten dan opnieuw naar de stembus.

Dat idee was lange tijd controversieel, maar krijgt nu steeds meer steun onder politici, zegt Melle Garschagen, correspondent in Londen. "Een jaar geleden zeiden de meeste politici dat er gewoon naar het volk geluisterd moet worden, die hebben tenslotte voor de brexit gestemd. Maar dat beeld begint nu te kantelen, nu het politieke proces zo moeizaam verloopt."

Opties bij 'no' Brits parlement

Maar als de stembus opnieuw open gaat, waarover moet dan precies gestemd worden? Ook daarover bestaat nog veel discussie.

"Je zou bijvoorbeeld het volk kunnen laten stemmen over de deal van May, versus lid blijven van de Europese Unie. Er zijn ook mensen die zeggen dat er drie opties op het stembiljet moeten komen: de deal van May, een no-deal of een keuze voor het EU-lidmaatschap", zegt Garschagen. Wel is duidelijk dat de meeste politici het referendum als allerlaatste optie zien, als het parlement er echt niet meer uitkomt.

Stel dat het Britse parlement in december inderdaad tegen de plannen stemt, dan heeft May nog verschillende opties, zoals een tweede stemmingsronde. Maar mocht er voor 29 maart 2019 niet alsnog een deal zijn bereikt en de brexit dus niet is gestopt, dan komt er een harde brexit en verlaten de Britten de Europese Unie zonder akkoord. 

Bron • RTL Z