Politiek

'Moment van de waarheid' uitgesteld op EU-top: 'Brexit loopt moeizaam'

17 oktober 2018 14:28

De grens tussen Ierland (EU) en Noord-Ierland (VK). De onderhandelingen hierover liggen extreem gevoelig. Beeld © Getty Images

Deze EU-top had het 'moment van de waarheid' moeten worden, maar er is weinig kans op een doorbraak in de vastgelopen brexitonderhandelingen. "Het loopt moeizaam", zegt premier Rutte. Waarom zit het muurvast? Wat zijn de gevolgen? Politiek verslaggever Fons Lambie geeft antwoord.

Waarom moet de brexitdeal nu geregeld worden?

Het Verenigd Koninkrijk vertrekt op 29 maart 2019. Ruim voor die tijd moet er duidelijkheid zijn over de scheiding. Een scheidingsdeal gaat over de rekening, de rechten van burgers en de grens tussen Ierland en Noord-Ierland.

De oktobertop was bedoeld om een scheidingsakkoord af te spreken, zodat er nog voldoende tijd is om een scheidingsdeal door de parlementen te krijgen. EU-president Donald Tusk noemde de oktobertop 'het moment van de waarheid', maar dat is nog niet zover. Sinds afgelopen zondag werd duidelijk dat de onderhandelingen zijn stilgelegd.

Waarom zit het muurvast?

Over bijna alle scheidingsvoorwaarden zijn de Britten en de EU het nagenoeg eens, zo melden bronnen. Dat gaat bijvoorbeeld over de scheidingsrekening en de rechten van burgers. Maar de onderhandelingen zitten vast op de grens tussen Ierland (EU) en Noord-Ierland (VK). De grenskwestie ligt extreem gevoelig. Na een jarenlange burgeroorlog in Noord-Ierland wil niemand een harde grens met slagbomen en douanecontroles.

De Britten pleiten voor een slimme grens, zonder slagbomen, maar met scanners. Maar de EU eist een garantie: een zogenoemde 'backstop'. Mislukken de onderhandelingen, dan blijft Noord-Ierland gewoon in interne markt en de douane-unie. Dat betekent volgens de Britten een scheiding tussen Noord-Ierland en het Verenigd Koninkrijk - heel gevoelig - en dat is onverteerbaar voor Londen.

Chaos bij brexit: boze Britten willen Nederlander worden

“Ze maken er een potje van.” De Britten stappen volgend jaar maart uit de Europese Unie. Maar hoe, dat is nog altijd volslagen onduidelijk.

Waarom kunnen de Britse premier May en de EU-leiders geen compromis sluiten?

Probleem is dat de Britse premier Theresa May nu niet genoeg steun krijgt voor een compromis. In haar eigen kabinet zijn er constant geruchten over een mogelijke opstand. Haar eigen partij, de Conservatieve Partij is diep verdeeld over hoe de brexit precies moet verlopen. En haar regering wordt gesteund door een Noord-Ierse partij die absoluut geen compromis wil waarbij Noord-Ierland meer bij Ierland en de EU hoort dan bij het Verenigd Koninkrijk. En dus is het credo in Brussel: er is meer tijd nodig. En dan circuleert er een compromis waarin het hele Verenigd Koninkrijk langer in de douane-unie en interne markt blijft, maar dat betekent opnieuw een afgezwakte en slappe brexit, zeggen brexitvoorstanders.

"Er zijn oplossingen te bedenken, maar dat vereist dat beide kanten elkaar vinden. Er zijn technische vraagstukken over hoe je zo'n grens regelt en daarnaast moet er ook politieke wil zijn om overeenstemming te bereiken", zegt minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) in Luxemburg.

Leidt het tot ruzie tussen de leiders?

Dat probeert iedereen te voorkomen. De vorige EU-top in Salzburg draaide uit op een mislukking. Bij de vorige EU-top in Salzburg hadden de Britten verwacht om serieus over hun tegenvoorstellen te spreken. Zo wil May blijven meedoen met het vrij verkeer van goederen in Europa.

Waar leiders als Rutte en Angela Merkel probeerden om voorzichtig verder te praten met de Britten, gooiden de Franse president Macron en EU-president Tusk de deur keihard dicht: de Britse voorstellen waren onbespreekbaar. De Britten voelden zich gepiepeld. Tusk plaatste een foto op Instagram waar hij Theresa May een taartje aanbood, maar schreef dat de Britten niet aan 'cherry picking' kunnen doen.

Het leidde tot hoon in het Verenigd Koninkrijk. Tot overmaat van ramp deed Juncker het dansje van May na. 'Neemt de EU ons wel serieus?', zo is het gevoel in Londen. Om een nieuwe clash te voorkomen, doen EU-leiders nu hun uiterste best om constructief over te komen. Premier Rutte benadrukt bijna elke dag dat hij 'licht optimistisch' is.

Wat zijn de consequenties van uitstel?

Meer tijd is nodig, benadrukken alle EU-landen. Meer tijd betekent langere onzekerheid voor inwoners en bedrijven over hoe de brexit in maart 2019 gaat verlopen. Toch is niemand in Brussel in totale paniek. In de wandelgangen benadrukken diplomaten dat de EU en de Britten elkaar heel ver genaderd zijn en een deal zou kunnen lukken de komende weken.

Wanneer komt er wel duidelijkheid?

"We hebben niet eindeloos veel tijd meer, maar het hoeft ook niet op een dag te hangen", zei minister Blok. De Europese hoofdonderhandelaar Barnier mikt op een doorbraak in 'de aankomende weken'. Ondertussen gaan de voorbereidingen verder voor een no-deal-scenario. "Nederland is in ieder geval veel beter voorbereid dan de Britten", zo zei premier Rutte fijntjes in Salzburg tegen Britse journalisten. Zo worden bij de douane, de Voedsel- en Warenautoriteit en bij de Koninklijke Marechaussee al extra mensen aangenomen.

Praten de EU-leiders alleen maar over de brexit?

Vanavond wel. Morgen praten de leiders over migratie en veiligheid. De Europese Raad zal besluiten om sneller met sancties te komen tegen personen die betrokken zijn bij een cyberaanval. Dit is een wens van onder andere Nederland, na de hackpoging bij de OPCW door de Russische militaire inlichtingendienst in maart. De regeringsleiders praten morgenavond en vrijdag met regeringsleiders uit Aziatische landen over economische samenwerking.

Bron • RTL Nieuws