Politiek

En nu een Nexit? Nou, dat is nog niet zo makkelijk

24 juni 2016 08:50

Nigel Farage, leider van de eurosceptische UKIP-partij, begroet de zege. Beeld © AFP

Het Britse volk heeft gesproken: een ruime meerderheid wil de Europese Unie de rug toekeren. Zouden wij in Nederland ook mogen stemmen over vertrek van Nederland uit de EU? Nou, dat valt een beetje tegen.

Premier Rutte zei het vorige week nog: hij vindt een referendum helemaal niets, en al helemaal niet als het gaat om afspraken met andere landen. En daar zou een referendum over een Nederlands vertrek uit de EU natuurlijk op neerkomen.

Alleen nieuwe wetten en verdragen

Rutte kan voorlopig gerust zijn: de Nederlandse referendumwet staat in de weg van een volksraadpleging over de Nexit. Op basis van de huidige referendumwet kan een Nexit-referendum niet worden gehouden, zegt politicoloog Martin Rosema (Universiteit Twente). Een referendum kan volgens hem alleen worden aangevraagd over nieuw aangenomen wetten en verdragen.
 
Dit was het geval bij het Oekraïne-referendum, omdat Eerste en Tweede Kamer zich bogen over een wetsvoorstel van het kabinet om een samenwerkingsverdrag met Oekraïne aan te gaan. Voor een Nexit-referendum ontbreekt zo’n nieuwe wet waarover een referendum kan worden gehouden.

Aparte wet kan wel

Wat wél kan, zegt Koen van der Krieken, die aan Tilburg University promoveert op het onderwerp referenda, is een apart wetsvoorstel voor een Nexit-referendum. "Daarvoor moeten de Eerste en de Tweede Kamer een aparte wet aannemen, zoals ze dat bij het adviserend referendum over de Europese Grondwet in 2005 hebben gedaan. Toen was er een tijdelijke referendumwet die specifiek dat referendum mogelijk maakte."

Dus een adviserend referendum kán – als je maar een meerderheid in de Tweede Kamer hebt. Van der Krieken zegt dat de regering (met een Kamermeerderheid) dan zelf met het wetsvoorstel moet komen om zich door het volk te laten adviseren.

Bindend of niet?

Dan nog kan de regering de uitslag naast zich neerleggen, zegt Martin  Rosema. "Referenda zijn in Nederland altijd adviserend en per definitie niet bindend. Maar het zou natuurlijk erg vreemd zijn als het parlement eerst de bevolking om advies gaat vragen in een referendum, om de uitslag daarna naast zich neer te leggen. Daarom kan het soms in de praktijk wel bijna als een bindend referendum werken."

Een officieel bindend referendum is in ons land vrijwel onmogelijk, zegt hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans (Universiteit Leiden). Dat komt door de Grondwet, zegt hij. In 2006 heeft de Raad van State, de belangrijkste onafhankelijk adviseur van de regering, gekeken of onze referendumwet wel binnen de kaders van de Grondwet past. "Eén van de conclusies was", zegt Voermans, "dat de Grondwet alleen maar raadgevende referenda toestaat. En voor alles wat méér is dan alleen raadgevend, moet de Grondwet worden herzien."

Grondwet herzien valt niet mee

Dat bindende referenda grondwettelijk onmogelijk zijn, zegt Voermans, komt doordat het Nederlandse volk volgens die Grondwet al wordt vertegenwoordigd door het parlement. De Raad van State heeft vastgesteld dat bindende referenda dat principe uit de Grondwet doorkruisen.
 
En de Grondwet herzien valt niet mee. Daarvoor moet het parlement eerst vóór de nieuwe Grondwetversie stemmen, daarna wordt het parlement ontbonden, vervolgens komen er nieuwe verkiezingen en dán moet twee-derde van het nieuwe parlement nog eens vóór de nieuwe versie van de Grondwet stemmen. 

Een adviserend, niet-bindend Nexit-referendum zou dus wel kunnen – al is er aardig wat goede wil bij politici en de kiezers voor nodig om de vereiste Kamermeerderheid te krijgen.

LIVEBLOG: VOLG ALLE REACTIES OP DE UITSLAG VAN HET REFERENDUM

Bron • RTL Nieuws / Martijn Smiers