Politiek

Over deze EU-handelsverdragen hoor je bijna niemand

Michaël Niewold • 24 januari 2017 19:35 @michaelniewold

Demonstranten tijdens een protest in Brussel tegen het CETA-verdrag in oktober 2016. Beeld © EPA

Hevige protesten in Brussel, Amsterdam en andere Europese steden vanwege TTIP en CETA. Maar Canada en de Verenigde Staten zijn niet de enige landen waar de Europese Unie bijna een handelsakkoord mee afsluit.

Er is misschien weinig reuring over, maar de EU hoopt binnenkort een handelsverdrag met Japan te sluiten, dat qua inhoud vergelijkbaar is met de zo fel bekritiseerde verdragen met Canada (CETA) en de Verenigde Staten (TTIP).

Als het aan de EU ligt, wordt ook in dit verdrag een clausule opgenomen over een rechtbank waar bedrijven naar toe kunnen stappen als ze het niet eens zijn met regelgeving in een land. Dit zogeheten Investment Court System ligt gevoelig bij critici, zij vrezen dat zo'n arbitragehof voor bedrijven nationale en Europese rechters buitenspel zet.

Omstreden bescherming voor investeerders

"Het is een eenzijdig systeem, waarin buitenlandse investeerders een overheid kunnen aanklagen", legt Somo-onderzoeker Roeline Knottnerus uit. Dit mechanisme creëert een situatie waarin transnationale bedrijven buiten de nationale rechter om hoge schadevergoedingen kunnen eisen als ze vinden dat ze door overheidsingrijpen in hun belangen aangetast zijn. Slachtoffers van kwalijke praktijken van grote bedrijven hebben veel meer moeite om hun recht te halen.

Thumbnail

EU-commissaris Malmström (hier met minister Ploumen van Handel) onderhandelt namens de EU over de akkoorden. (Beeld: AFP)

Toch wordt het verdrag met Japan, waar de Europese Commissie sinds 2012 over onderhandelt, naar verwachting dit jaar gesloten. Als de EU en Japan het eens zijn, moeten de regeringen van de EU-landen en het Europees Parlement nog wel hun goedkeuring geven. Volgens een bron bij de Commissie is een akkoord 'binnen handbereik' en wordt hard gewerkt om de puntjes op de i te zetten. 

'Rechten bedrijven wél goed afgedekt'

Dat de rechten van grote bedrijven wél goed worden afgedekt in akkoorden die de EU links en rechts sluit, maar hun plichten niet, is een terugkerend patroon en de voornaamste kritiek van Somo op de handelsakkoorden. Die kritiek geldt evenzeer voor het handelsakkoord waarover de EU op dit moment onderhandelt met Japan, als voor het TTIP-akkoord met de VS en het CETA-verdrag met Canada, benadrukt Knottnerus.

Bij de organisatie kijken ze vooral met argusogen naar de onderhandelingen met ontwikkelingslanden en opkomende economieën, zoals Indonesië, India en Myanmar. "Je ziet dat dreigen met investeringclaims daar wordt gebruikt om landen onder druk te zetten", ziet Knottnerus, die voor het Transnational Institute de onderhandelingen met Myanmar volgt. "Indonesië voerde bijvoorbeeld milieuwetgeving niet in na dreiging van Westerse mijnbouwbedrijven met claims."

'Trump neigt naar isolationisme'

Dat de nieuwe Amerikaanse president een geheel nieuwe koers vaart als het gaat om handelsverdragen zorgt trouwens niet voor gejuich bij het Somo. "Onze insteek is toch heel anders dan Trumps America First-retoriek, dat neigt zelfs naar isolationisme en wij zijn wel voor handel tussen landen", vertelt Knottnerus. Meer regulering van internationale handel via verdragen is volgens haar juist een goede zaak, als het maar over milieu en mensenrechten zou gaan en niet vooral de bescherming van grote bedrijven zoals nu het geval is.

Thumbnail

Vol trots toont Trump zijn handtekening waarmee hij de VS uit het TTP-akkoord heeft geschreven. (Beeld: EPA)

In Brussel wordt de houding van Trump ook met lichte zorgen bekeken. Want de VS doen ook mee aan twee andere grote akkoorden waar dit jaar overeenstemming over verwacht wordt.

Zet Trump z'n handtekening?

President Trump trok de Verenigde Staten gisteren terug uit het handelsakkoord met Aziatische landen, TTP. Grote vraag is dus of hij zijn handtekening gaat zetten onder de EGA- en TiSA-verdragen, om over TTIPnog maar te zwijgen. De onderhandelingen over TTIP werden in september gepauzeerd in afwachting van de presidentsverkiezingen. Op dat moment zaten de onderhandelingen wel in een impasse omdat er onenigheid was over 'cruciale zaken' zoals het Investment Court System.

​In totaal is de EU op dit moment betrokken bij 18 onderhandelingen over bilaterale of regionale handelsakkoorden met in totaal 51 landen. Die verdragen komen bovenop de vijf akkoorden (met in totaal 24 landen) die wel zijn uitonderhandeld maar nog niet zijn geratificeerd. Momenteel heeft de EU 38 handelsverdragen met in totaal 67 partners. 

Wat zijn de EGA- en TiSA-verdragen?

EGA: een verdrag dat de invoerheffingen op milieuvriendelijke goederen afschaft.
Deelnemers: de EU en 16 andere landen, waaronder China, Israël, Japan, Turkije, Canada, de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland.
Doel: bevorderen van energiezuinig produceren. Landen blijven zelf regels maken voor veiligheid van voedsel en producten.

TiSA: een verdrag over de internationale handel in diensten
Deelnemers: de EU en 23 andere landen, waaronder Australië, Canada, Pakistan, Zwitserland, Chili, de Verenigde Staten en Taiwan.
Doel: nieuwe regels (bijvoorbeeld over elektronische handel) voor de dienstensector

Hier wordt nog over onderhandeld:

Daarnaast is de EU (ook namens Nederland) in onderhandeling met individuele landen, dit is volgens de EU de huidige stand van zaken:

  • Maleisië. De onderhandelingen zijn halverwege, maar de moeilijkste zaken moeten nog worden opgelost.
  • Indonesië. Eind deze maand volgt een nieuwe ronde onderhandelingen.
  • Thailand. Er moet nog een datum geprikt worden voor onderhandelingsronde vijf.
  • Filipijnen. Halverwege februari gaan de onderhandelingen verder.
  • Myanmar. Er is nog geen datum voor de vijfde onderhandelingsronde.
  • India. Er wordt gediscussieerd over openstaande zaken, maar niet onderhandeld.

Deze akkoorden moeten nog geratificeerd worden:

Over deze handelsverdragen is al wel een akkoord, maar ze zijn nog niet van kracht omdat het Europees Parlement en de lidstaten nog moeten ratificeren.

Bron • RTL Z