Economie

Roemenië voelt TTIP nu al

Hella Hueck • 21 september 2015 06:10 @hellahueck

Roemenië voelt TTIP nu al
Roemenië zette een streep door goudwinning, maar krijgt nu mogelijk een claim van 4 miljard dollar van een Canadees goudbedrijf

Verslaggever Hella Hueck reisde af naar Roemenië om in de praktijk te zien wat de gevolgen zijn van internationale handelsverdragen. De Roemenen moeten vrezen voor een enorme boete van een arbitragehof dat achter gesloten deuren werkt en waar geen beroep tegen mogelijk is.

Alexandra Roman wijst me aan waar het huis van haar opa en oma moet hebben gestaan. We staan aan een groot gifmeer, vlak bij een grote kopermijn in de bergen bij Rosia Montana in Roemenië. Ik probeer me voor te stellen hoe deze omgeving er 30 jaar geleden uitgezien moet hebben. We staan midden in de natuur, maar je hoort er nauwelijks iets. Dieren weten dat het water vergiftigd is en mijden de plek als de pest.

In de jaren '80 sommeerde de dictator Ceaușescu haar grootouders uit hun dorp te vertrekken. Het zwaar vervuilde afvalwater van de mijn moest ergens opgevangen worden, en de vallei van opa en oma werd de uitverkoren plek. Een kerktoren die uit het water steekt, is nog het bewijs dat hier toch echt het dorpje Gemenea lag.

Grootste goudmijn in Europa
Het is misschien het best bewaarde geheim van Roemenië: in de bergen van Transsylvaniē ligt de grootste goudmijn van West-Europa. Het Canadese bouwbedrijf Gabriel Resources wil het goud winnen. Tegen de huidige goudprijs ligt er voor zo’n 10 miljard aan goud in de bergen. Zo’n 80 procent van de inkomsten zou naar de Canadezen vloeien, de rest naar de staatskas.

Maar de prijs die daarvoor moet worden betaald, vinden Roemenen als Alexandra Roman en haar vriend Christi Pascal te hoog: goud wordt gereinigd met het giftige cyanide. Het nieuwe gifmeer wordt drie keer zo groot als dat van de kopermijn een paar kilometer verderop. Ook nu weer moeten dorpjes en hun inwoners wijken. Voor wat, vraagt Christi zich af. ''Over 15 jaar is de mijn leeg. Dan is er geen werk meer voor ons en zitten we met een compleet verwoeste natuur die voor toeristen niet meer aantrekkelijk is.''

Beslissing teruggedraaid
De goudmijn komt er voorlopig niet. In 2013 – na heftige protesten van de Roemeense bevolking – draaide het parlement de beslissing terug om het goud door Gabriel Resources te laten winnen. Een grote financiële tegenvaller voor Gabriel: het is een relatief klein beursgenoteerd mijnbedrijf en dit project had de grote klapper moeten worden. 

Gabriel Resources wil nu zijn schade verhalen op Roemenië. Volgens de topman kan de claim uitkomen op zo’n 4 miljard dollarEen gigantisch bedrag voor een arm land als Roemenië: het bedrag staat gelijk aan bijna drie jaar het nationale zorgbudget. Jaarlijks geeft de overheid 1,5 miljard aan zorg uit

Proces achter gesloten deuren
Een proces om te volgen dus. Maar Roemeense burgers en de pers mogen niet bij de zaak aanwezig zijn. De rechtszaak vindt niet voor een Roemeense rechtbank plaats, maar achter gesloten deuren in Washington. Via een dochterbedrijf op Jersey beroept Gabriel Resources zich op een handelsverdrag tussen het Verenigd Koninkrijk en Roemenië. In dat verdrag is opgenomen dat buitenlandse investeerders overheden voor een apart arbitragetribunaal kunnen dagen. Afgelopen juli zette Gabriel Resources de zaak door en besloot Roemenië voor het arbitragetribunaal van de Wereldbank in Washington te dagen.  

Roemenië en TTIP
In Europa ontstaat steeds meer weerstand tegen dit soort handelsverdragen en abitragezaken.  De arbiters zijn commerciële advocaten, geen onafhankelijke rechters. Daarnaast is het niet mogelijk tegen een zaak in beroep te gaan, en de uitspraken zijn op belangrijke onderdelen niet openbaar (zeker niet als er geschikt wordt). Als de claim wordt toegekend, heeft de Roemeense burger dus geen enkel inzicht op basis van wat soort overwegingen miljarden aan belastinggeld worden overgeboekt naar Gabriel Resources.

Op dit moment is Europa in onderhandeling met de Verenigde Staten over TTIP, een nieuw handelsverdrag. Amerikaanse multinationals kunnen Europese bedrijven voor een arbitragetribunaal slepen – net zoals dat nu met Roemenië gebeurt. De Europese Commissie heeft geluisterd naar alle kritiek en een voorstel gelanceerd dat voorziet in een apart arbitragehof voor TTIP.

Wél in beroep gaan
Met het nieuwe 'Investment Court System' moet het mogelijk worden om wél tegen een uitspraak in beroep te gaan. Er worden permanente, onafhankelijke arbiters aangesteld en ook wordt expliciet opgenomen dat landen het recht hebben om hun eigen wetten te maken. Het is overigens nog maar de vraag of het verbeterde arbitragehof er überhaupt komt. De Amerikanen veegden meteen de vloer aan met het Europese plan. 

Hoewel het voorstel een verbetering is ten opzichte van eerdere varianten van het zogeheten ISDS (Investment State Dispute Settlement), blijft de hamvraag waarom voor buitenlandse multinationals een apart rechtssysteem moet worden opgetuigd – zeker nu dit soort miljardenclaims in Europa de laatste jaren toenemen. Zo wordt naast deze Roemeense zaak ook Spanje door buitenlandse investeerders gedaagd omdat Spanje na de crisis flink moest snijden in groene subsidies. 

Hieronder de reportage die Hella Hueck voor RTL Z maakte:

Bron • RTL Z / Hella Hueck

Gerelateerde artikelen