Economie

Minder handel en handelsverdragen. Hoe erg is dat eigenlijk?

Frederieke Hegger • 22 november 2016 19:03 @frederiekeh

Minder handel en handelsverdragen. Hoe erg is dat eigenlijk?
Beeld © ANP

Donald Trump trekt Amerika terug uit vrijhandelsverdrag TPP, handelsverdragen in het algemeen liggen onder vuur en de wereldhandel stagneert nu al. Is dat nou een economische ramp voor Nederland of valt het allemaal wel mee? Zeven vragen beantwoord door twee economen.

1. Oké, eerst even de stand van zaken. Hoe staat het ervoor met de wereldhandel?

Het gaat niet echt meer van harte de afgelopen anderhalf jaar: het totale volume van goederen die maandelijks internationaal verhandeld worden, het wereldhandelsvolume, stijgt niet meer.

Het verschilt wel een beetje per maand: In juli was er sprake van een daling van het wereldhandelsvolume van 1,1 procent, in augustus steeg het volume weer licht met 1,5 procent. We kabbelen een beetje voort, maar de harde groei die we gewend waren lijkt – in elk geval voorlopig – in de ijskast te zitten.

2. Hoe komt dat?

Ha, ja dat was tijden lang de grote vraag. Want komt het door de crisis (minder vraag naar duurzame goederen) of doordat bedrijven hun productie in mindere mate uitbesteden? Een Groningse hoogleraar, Marcel Timmer, heeft er recent onderzoek naar gedaan en concludeert: beide effecten zijn ongeveer even sterk, legt hij uit in het FD

Bovendien zijn een hoop belemmeringen in onder meer Azië nu echt wel weggenomen, voegt econoom Robert Went toe. Op een gegeven moment is daar de rek ook wel uit. "De opkomende landen zijn lid geworden van het WTO en hebben al een hoop handelsbarrières opgeruimd. Het transport van goederen is goedkoper geworden. Ook die daling houdt een keer op."

3. En zowel politici als de kiezer lijken handelsverdragen de rug toe te keren.

Ja. Handelsverdragen staan niet op de wishlist van iedereen deze feestdagen. Op de eerste dag van zijn presidentschap weet Donald Trump al wat hij gaat doen: Amerika officieel afmelden voor het Trans Pacific Partnership (TPP), het verdrag dat vorig jaar werd overeengekomen tussen onder meer de Verenigde Staten, Japan, Canada, Mexico, Nieuw-Zeeland en Australië.

Hij is niet de enige die vooral gevaren ziet in de nieuw af te sluiten handelsverdragen. Ook de democratische kandidaat Bernie Sanders stond er kritisch tegenover. In Europa gingen mensen meerdere keren de straat op om te protesteren tegen de verdragen TTIP (mogelijk vrijhandelsverdrag tussen de VS en EU) en CETA (verdrag tussen EU en Canada).

En al voordat de TTIP-tegenstanders de straat op gingen ging het afsluiten van handelsakkoorden niet meer van harte. "Het aantal handelsakkoorden dat wordt afgesloten neemt al een tijd af. En het protectionisme neemt toe," zegt Mathijs Bouman.   

4. Een Sophie Hilbrandje: en wat is dan precies 'het gevaar' van deze impopulariteit van handelsverdragen? Hoe erg is het nu écht?

Niet heel erg, stelt econoom Went (blijf nog even hangen, want Bouman denkt er anders over). Allereerst: er wordt geen streep door alle handel getrokken. "Als Trump zou zeggen: 'we stoppen helemaal met handelen', dan is het natuurlijk rampzalig voor de V.S. en de rest van de wereld, maar dat doet hij echt niet," aldus Went.

Dat de VS nu stopt met TPP is dan ook geen grote ramp. "Moeten we daar nou echt wakker van liggen? Volgens mij niet. De veronderstelde winst van TPP is achter de komma te zoeken. Handel moet je niet als een doel op zich zien. Het mag niet onze normen ondergraven, en we moeten er allemaal beter van worden."

Bouman vindt het toch wel zorgelijk. Met deze terugtrekkende beweging geeft het Westen wel macht uit handen aan de Chinezen. "De echte reden achter TTIP was het vormen van een economisch blok ten opzichte van China en India. Tot nu toe waren we gewend dat wij de standaard zetten. In de toekomst moeten we misschien wel langs de Chinese toezichthouder. Op dit moment hebben we meer overeenkomsten met de Verenigde Staten, dus ligt die samenwerking voor de hand."

Nu geven zowel Amerika als Europa de bal uit handen, aan de Chinezen. Die gaan nu snel zelf onderhandelen met omringende landen. "En beweren dat je aan soevereiniteit wint door het over te laten aan de Chinezen is natuurlijk een beetje gek."

5. Maar er zijn toch ook echt banen verplaatst naar China. Dat ís toch ook vervelend? 

"Die banen verdwenen met name door technologische ontwikkelingen," zeg Bouman. "Je moet die verhouding echt zien als: 80 procent komt door technologie, 20 procent door handelsverdragen. Als je een eerlijk verhaal wil vertellen over het terughalen van banen, dan moet je zeggen: we zetten de robots uit. Goed idee zeg."

Bovendien moeten de consequenties van de belofte om 'de banen terug te halen’ ook verteld worden, stelt de econoom: "Als je de Chinezen niet meer wil laten produceren, dan moet je óf de lonen van de Amerikaanse arbeiders verlagen óf mensen moeten veel meer voor hun producten gaan betalen."

De lobby van de groep fabrieksarbeiders die geen handelsverdrag willen omdat ze hun baan kwijtraken, krijgt ook vaak meer aandacht dan die goedkopere producten voor iedereen, stelt Bouman.

6. Je kan ook zeggen: die banen zijn ons meer waard dan goedkope producten. 

Dat kan. Maar over de hele linie gaat er geen werkgelegenheid verloren, reageert Bouman. "Want dankzij die goedkope producten gaan er misschien wel weer meer mensen naar het restaurant. En dat levert een ander weer een baan op. Er verdwijnen banen, maar komen er ook weer bij."

7. En hoe afhankelijk zijn wij, in Nederland, van die wereldhandel? Is dit een hele bittere pil?

In principe is stagnerende wereldhandel slecht voor Nederland, zegt Bouman. "We zijn gespecialiseerd in distributie en een schakel in de productie. Dus als die stagnatie invloed heeft op onze handelspartners, dan hebben wij er last van."

Maar het belang van handel voor Nederland moeten we ook weer niet overschatten, vindt econoom Robert Went "Wij verdienen 32 procent van ons nationaal inkomen in het buitenland, en dus 68 procent in het binnenland."

Maar handel is niet de enige knop waar je aan kunt draaien om er economisch op vooruit te gaan, stelt Went. "DNB schreef gisteren nog dat de lonen wel omhoog kunnen in sectoren die niet concurreren met het buitenland; daar worden we óók beter van. Ons hele hebben en houden hangt niet van handel af."

Bron • RTL Z / Frederieke Hegger

Gerelateerde artikelen