Economie

De staat gaf vorig jaar 5,2 miljard te weinig uit: hier ging het mis

Matthias Pauw • 26 september 2019 16:18 @mattpauw

Minister van Financiën Wopke Hoekstra. Beeld © ANP

Vorig jaar lukte het de staat niet om 5,2 miljard euro uit te geven die het wel had willen uitgeven. Aan zorg bijvoorbeeld, onderwijs, defensie en wegen. Geld uitgeven én zorgen dat het geld ook terechtkomt waar het terecht moet komen, blijkt nog niet zo eenvoudig te zijn.

Op Prinsjesdag kondigde minister Wopke Hoekstra van Financiën een investeringsfonds aan met daarin tientallen miljarden bedoeld om de economische groei op peil te houden.

Maar de vraag is of hij die tientallen miljarden überhaupt wel uitgegeven krijgt. Dat lijkt lastig, als je kijkt naar een overzicht van van het geld dat de overheid vorig jaar maar niet uitgeven kreeg. 

Zorg en sociale zekerheid

Hoekstra legde gisteren in een brief aan de Tweede Kamer uit waarom er zoveel geld niet terecht is gekomen op de plaats van bestemming, nadat de Kamer hem daar om had gevraagd.

De 5,2 miljard euro bestaat uit drie categorieën:

  • Rijksbegroting: 2,8 miljard euro
  • Sociale Zekerheid: 0,5 miljard euro
  • Zorg: 1,9 miljard euro

Meevallers

Die drie categorieën zitten niet helemaal hetzelfde in elkaar. De geraamde uitgaven voor sociale zekerheid en zorg berusten namelijk op allerlei veronderstellingen. Bijvoorbeeld over hoe oud mensen worden, hoe de prijzen van medicijnen zich ontwikkelen en hoeveel mensen er aanspraak gaan maken op bepaalde regelingen.

Het kan zijn dat het kabinet, of de rekenmeesters van het kabinet, die ontwikkelingen niet goed inschatten. Dan lijkt het of er geld op de plank blijft liggen, maar dat is eigenlijk gewoon geld dat door meevallers niet betaald hoeft te worden.

Tegenvallers

Maar voor de Rijksbegroting ligt dat heel anders. De 2,8 miljard euro die daar minder is uitgegeven kun je eigenlijk beter zien als een tegenvaller. Dat geld was namelijk nodig om bijvoorbeeld spullen te kopen, mensen aan te nemen of bruggen te bouwen, maar dat is niet gelukt.

Op de ministeries werd zelfs 3 miljard euro aan geplande uitgaven niet gedaan, maar door verrekening met inkomsten en uitgaven die niet aan een specifiek departement worden toegerekend komt de staat uiteindelijk uit op 2,8 miljard euro op de plank.

Defensie: 1,3 miljard

Veruit het grootste deel van het niet uitgegeven geld ligt bij twee departementen: Defensie en Infrastructuur en Waterstaat.

Bij Defensie bleef maar liefst 1,3 miljard euro op de plank liggen. Er is geld beschikbaar om flink te investeren in personeel en materieel, maar die heb je niet van het ene op het andere moment in huis.

Kost tijd

"Het kost immers tijd om extra mensen aan te nemen of materieel aan te schaffen", schrijft Hoekstra. Dat is in lijn met wat de Algemene Rekenkamer eerder al meldde.

Zo zit er bijvoorbeeld zes jaar tussen het besluit om een bevoorradingsschip aan te gaan schaffen en de daadwerkelijke aflevering, merkte de Rekenkamer op. En ook het aannemen van personeel is op papier makkelijker dan in de praktijk, zeker nu de arbeidsmarkt zo krap is.

Uiteindelijk is het dan simpel: personeel dat je niet aan hebt genomen kun je ook niet betalen en dus blijft er geld over.

Projecten plannen duurt lang

Bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de andere grote plank waar geld op lijft liggen (0,9 miljard euro), speelt iets vergelijkbaars. Ook daar gaat het om investeringen die minder snel van de grond komen dan gehoopt.

De Rekenkamer zag eerder al dat het ministerie honderden miljoenen noodgedwongen moest doorschuiven. Dat komt omdat de planning van grote projecten, zoals het aanleggen van wegen of bruggen, veel tijd vergt.

Het grootste deel van al het geld dat niet is uitgegeven in 2018, wordt trouwens gewoon doorgeschoven naar 2019 of later. Dat geld 'verdwijnt' dus niet.

Bijna overal geld over

Naast Defensie en I&W werd ook op bijna alle andere departementen minder uitgegeven dan begroot. Soms kwam dat door een meevaller, soms omdat projecten nog niet werden gestart en ook op andere plekken blijkt het soms lastig om aan personeel te komen.

En zonder personeel is het soms ook weer niet mogelijk om andere investeringen te doen die wel gepland waren.

Maar niet bij Financiën

Opmerkelijk genoeg wist van alle ministeries alleen het ministerie van Financiën, de schatkistbewaarders, het voor elkaar te krijgen om meer uit te geven dan was begroot.

Een deel van de overschrijding komt doordat er minder geld is overgemaakt vanuit andere ministeries naar Financiën voor diensten die het departement verleent aan die ministeries.

De rest is het gevolg van een tegenvaller bij de belasting- en invorderingsrente.

Bron • RTL Z