Economie

ECB-beleid getoetst: was 2,6 biljoen aan leningen opkopen illegaal?

Chris Koenis • 31 juli 2019 06:09 @chriskoenis

Het constitutioneel hof van Duitsland zetelt in Karlsruhe. Beeld © AFP

Heeft de Europese Centrale Bank (ECB) zijn mandaat te ver opgerekt met zijn duizelingwekkende opkoopprogramma? Daarover buigt het Duitse constitutioneel hof in Karlsruhe zich vandaag. De aanspanners van de zaak zien het opkoopprogramma als illegale staatsfinanciering.

Een groep Duitse ondernemers, economen en politici stelt dat het grootschalig opkopen van leningen ter waarde van 2,6 biljoen euro indruist tegen de Duitse grondwet. Zij hopen via het hof de monetaire macht weer wat verder terug naar hun eigen land te trekken.

Pikant moment

De rechtszaak komt op een pikant moment. Afgelopen week hintte ECB-voorzitter Mario Draghi op een verdere verlaging van de rente, wat een negatieve rente zou betekenen. En passant liet hij blijken dat ook het opkopen van staats- en bedrijfsobligaties, waar de ECB eind 2018 na jaren mee was gestopt, toch weer tot de opties behoort.

De zaak in Karlsruhe draait om het zogeheten public sector purchase programme (PSPP), oftewel het opkopen van leningen in de publieke sector, in de periode tussen 2015 en 2018. Het ging daarbij vooral om staatsleningen, maar ook om leningen van regionale overheden of internationale en supranationale instellingen.

In Nederland zaten daar bijvoorbeeld leningen bij van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG), de Nederlandse Waterschapsbank en de Nederlandse Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO). Allemaal organisaties met een maatschappelijk ontwikkelingsdoel.

ECB-president Mario Draghi bij de ECB-vergadering van juni. Beeld © EPA

Waarom opkopen?

Het doel van de ECB was het aanjagen van de economie in de nasleep van de Europese staatsschuldencrisis. Het opkoopprogramma, ook wel bekend als 'kwantitatieve versoepeling' (QE), is een kunstmatige stimuleringsmaatregel voor het bereiken van prijsstabiliteit en inflatie. De ECB mikt op een inflatie van iets onder de 2 procent.

Het opkopen van staats- en bedrijfsobligaties van financiële instellingen moest, samen met de extreem lage rente van 0 procent die de ECB rekent aan banken, ervoor zorgen dat diezelfde banken vervolgens gemakkelijk en goedkoop geld uitlenen aan bedrijven en burgers. Het idee hierachter: méér investeringen en aankopen, oftewel economische groei.

De Duitse critici vinden echter dat de ECB veel te ver is gegaan met zijn PSPP-programma. Het voeren een dergelijk economisch beleid zou voorbehouden zijn aan de Europese lidstaten. Daarom werden er de afgelopen jaren meerdere rechtszaken aangespannen, onder meer bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Die oordeelde eind 2018 nog dat de ECB zich gewoon aan zijn mandaat heeft gehouden.

Maximum instellen

Mocht het hof in Karlsruhe anders oordelen, zou dat kunnen betekenen dat de Bundesbank, de centrale bank van Duitsland, in het vervolg verzoeken van de ECB kan negeren. Maar de verwachting is vooral dat de ECB in dat geval minder op eigen houtje leningen kan opkopen, en dat er mogelijk een maximum wordt ingesteld aan de hoeveelheid leningen die het in de toekomst zou mogen opkopen.

De uitspraak in deze rechtszaak komt naar verwachting eind dit jaar. De vraag is of dat op tijd is om een nieuw ECB-opkoopprogramma, waarop Draghi dus hintte, kan voorkomen.

Bron • RTL Z