Economie

Batadorp, Philipsdorp: deze plaatsen zijn door bedrijven gesticht

Paul le Clercq • 31 augustus 2018 14:36 @Paul_le_Clercq

Woningen in het Zuidlimburgse Lauradorp, met op de voorgrond een monument voor mijnwerkers. Beeld © Wikipedia Commons / John Smeets

Waarschijnlijk had je al een vermoeden dat Philipsdorp in Eindhoven met Philips heeft te maken, maar wist je dat er nog veel meer dorpen zijn gesticht door bedrijven? In de naam van sommige zit de naam van een bedrijf verwerkt, maar in lang niet allemaal.

Sommige plaatsen ontstonden ooit op een doorwaadbare plek in een rivier, zoals Maastricht, of bij een dam, zoals Rotterdam, maar je hebt ook plaatsen die door een fabriek werden gebouwd.

Fabrieksdorpen

Veel van die zogeheten fabrieksdorpen werden gebouwd eind negentiende of begin twintigste eeuw. Er was nog maar weinig sociale woningbouw en bedrijven wilden uit idealistisch oogpunt onderdak bieden aan hun werknemers.

De huizen in fabrieksdorpen waren vaak relatief goed en er waren allerlei voorzieningen, zoals scholen en winkels. Het was ook makkelijk dat de werknemers vlakbij de fabriek woonden.

Miniatuurvoorbeeld

De ingang van Philipsdorp in 1915.

Met riolering

Dat geldt voor Philipsdorp, dat weliswaar geen apart dorp is. Het lag bij de bouw in de gemeente Strijp, in 1920 werd dat gemeente Eindhoven waar Philipsdorp nu een wijk is. Philips groeide rond 1910 snel en er waren dus vele huizen nodig voor arbeiders. Het kocht een stuk land tegenover de gloeilampenfabriek.

De huizen waren voor die tijd ruim en ze hadden gas en water en zelfs riolering, wat toen bijzonder was.

Miniatuurvoorbeeld

Batadorp. (Beeld: Wikimedia Commons / Felix O)

Schoenen en banden

Batadorp, bij Eindhoven, is in tegenstelling tot Philipsdorp wél een aparte plaats. In de naam herken je misschien de naam Bata, nu bekend van schoenenwinkels, maar toen het dorp in 1934 werd gesticht was dat voor een fabriek die schoenen maakte.

Dan heb je ook nog Lauradorp en Heveadorp. Hevea is latijn voor rubberboom. Rubber wordt nu vooral uit olie gemaakt, maar je kunt het ook tappen van bomen en in 1915 werd er, bij Arnhem aan de Nederrijn, een rubberfabriek gebouwd. In de buurt werden woningen gebouwd door de fabriek en de plaats Heveadorp was geboren.

Miniatuurvoorbeeld

De Centrumlaan in Heveadorp. (Beeld: Wikipedia Commons / Pompidom.)

Kompels

In Zuid-Limburg ontstonden er begin vorige eeuw ook nieuwe plaatsen. Die waren gebouwd door mijnbouwbedrijven voor mijnwerkers. Het aantal kompels groeide sterk en zij hadden huisvesting nodig. Zo werd Lauradorp tussen 1926 en 1931 gebouwd in opdracht van mijnbouwbedrijf Laura en Vereeniging (inderdaad, met dubbel ee).

Dit particuliere bedrijf had in Eygelshoven naast de steenkoolmijn Laura ook de mijn Julia. De mijn Laura was genoemd naar de vrouw van een van de twee mannen die een concessie kregen om een kolenmijn te beginnen.

De mijn Julia was vernoemd naar Julie, de vrouw van de eerste directeur van het in Brussel opgerichte bedrijf Société des Charbonnages Réunis Laura & Vereeniging dat de mijnen daadwerkelijk ging aanleggen.

Textielindustrie

In de Overijsselse plaats Nijverdal zit geen bedrijfsnaam verwerkt en toch ontstond dit arbeidersdorp doordat hier een fabriek werd gesticht. In 1836 bouwden de Nederlandsche Handel-Maatschappij (een van de voorlopers van ABN Amro) er namelijk samen met de Brit Ainsworth er een textielweverij en spinnerij.

De naam Nijverdal is een samentrekking van nijverheid en Reggedal. De plaats ligt aan het rivertje de Regge, waarover grondstoffen konden worden aangevoerd. Naarmate de bedrijvigheid in de textielindustrie in Nijverdal groeide, nam ook het aantal inwoners toe.

Miniatuurvoorbeeld

Beeld: ANP

Bron • RTL Z