Buitenland

Doorbraak in brexitonderhandelingen? Niet te vroeg juichen

Fons Lambie • 29 november 2017 20:27

Doorbraak in brexitonderhandelingen? Niet te vroeg juichen
De Britse premier Theresa May. Beeld © AFP

Een bedrag tussen 45 en 55 miljard euro: dat zouden de Britten bereid zijn om te betalen om de Europese Unie te verlaten. Het zou een doorbraak kunnen zijn in de vastgelopen brexit-onderhandelingen. Maar is het echt een doorbraak? Nou, dat valt tegen, zo blijkt uit gesprekken met diplomaten en betrokken ambtenaren.

Cruciale lunch

Maandag is er een cruciale lunch in Brussel tussen de Britse premier Theresa May en Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie. Wat op het menu staat, is nog niet bekend, maar het gesprekonderwerp is zeker. Keer op keer heeft de EU de deadline voor de Britten verlegd, maar maandag loopt de laatste deadline af: dan moet er voldoende voortgang zijn geboekt in de onderhandelingen zodat de EU en het Verenigd Koninkrijk kunnen praten over de nieuwe relatie voor de toekomst.

Keiharde voorwaarde van de EU: eerst moet er duidelijkheid zijn over drie belangrijke onderwerpen: de rekening die de Britten nog moeten betalen, de rechten voor burgers en de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. De klok tikt, want het is nog maar twee weken tot de Europese Raad, de hoogmis van de Europese regeringsleiders in Brussel. Zij geven dan de officiële go of no-go.

Het geld

De Britten hebben echt een stap gezet, zegt een diplomaat. Ze naderen de bedragen die op bierviltjes in Brussel worden gemaakt: rond 50 tot 60 miljard euro, een grove schatting van alle financiële verplichtingen van het Verenigd Koninkrijk. Britse bronnen noemen nu 40, 45 of 55 miljard euro. Hoogstwaarschijnlijk komt er geen concreet bedrag, maar een formule.

Want de Britse premier May wil langer blijven: de officiële Brexit-datum op 2019 moet in de praktijk verlegd worden met een overgangsperiode van twee jaar. Langer blijven betekent: meer betalen. Het nieuws lekte razendsnel uit in de Britse pers, misschien per ongeluk, maar misschien ook een strategisch lek om de Britse bevolking langzaam voor te bereiden op de miljardenrekening. Óf om de geur van succes te creëren, want op andere dossiers zijn nog harde noten te kraken, zeggen betrokkenen.

De rechten voor burgers

Een ander heet hangijzer: welke rechten gelden straks voor welke burgers? Hoe ga je om met familiehereniging? Hoe ga je om met EU-burgers in Londen die hun sociale rechten willen meenemen als ze terugverhuizen naar de Europese Unie? Op al die vragen moet een helder antwoord komen.

En minstens zo belangrijk: als daar eenmaal afspraken over zijn gemaakt, vindt de EU dat haar burgers uiteindelijk bij de hoogste Europese rechter moeten kunnen aankloppen om hun recht te halen.

Voor de Britten is dat juist uitgesloten. 'Take back control!', was immers de leus van de brexitcampagne. De gedachte dat de onafhankelijke Britten straks toch moeten luisteren naar de Europese rechter is een nachtmerrie voor Brexiteers. Het raakt de Britse trots, zegt een bron.

De grens tussen Ierland en Noord-Ierland

Na een bloederige burgeroorlog is het nu alweer jaren rustig en kalm in Noord-Ierland. De grens is vervaagd: er sprake van een geïntegreerde economie op het Ierse eiland, met bijvoorbeeld een energie- en landbouwmarkt zonder grens. Na Brexit komt er een grens: tussen EU-land Ierland en Noord-Ierland (niet-EU). Een open grens betekent dat Noord-Ierland eigenlijk bij Ierland en de Europese Unie hoort.

Dat is onverteerbaar voor de Democratic Unionist Party, de gedoogpartner van de Britse regering. Die partij is notabene opgericht om Noord-Ierland bij het Verenigd Koninkrijk te houden. Vanwege alle gevoeligheden probeert Londen het dossier nu vooruit te schuiven, maar de Ieren en andere EU-landen eisen duidelijkheid.

Het rommelt in Londen

De strategie van Britten is tot nu toe niet heel duidelijk, zeggen insiders. Áls er al sprake is van een strategie. De messen in de Britse politiek zijn dan ook geslepen: Theresa May is verzwakt, over haar politiek einde wordt druk gespeculeerd. Blijft May? Hoe stelt minister van Buitenlandse Zaken en rivaal Boris Johnson zich op?

Ondertussen moeten de Britten zelf ook een heleboel zaken regelen, zoals handelsverdragen met alle landen buiten de EU. En over de toekomst is geen duidelijke lijn vanuit Londen: welke verhouding willen ze tot EU?

De opties zijn beperkt. Zo is er het Noorse model. Dat houdt in: geen EU-lidmaatschap maar wel onderdeel van de interne markt (en jaarlijkse betalingen aan de EU). Maar Theresa May heeft juist gezegd dat ze zowel uit interne markt als douane-unie wil stappen. Een vrijhandelsverdrag zoals met Canada lijkt dan ook de meest voor de hand liggende optie.

In Brussel blijft men opvallend kalm

Tegenover het verdeelde Londen staat een opvallend eensgezind blok: de Europese Unie. De 27 landen zijn behoorlijk unaniem - 'fingers crossed', zeggen diplomaten er wel bij. Misschien hadden de Britten veel eerder gerekend op Europese verdeeldheid. De belangen van Nederland verschillen nogal met de belangen van Polen. Maar tot nu toe staan de EU-lidstaten achter de hoofdonderhandelaar, Michel Barnier.

De Brexit-onderhandelingen blijven soms een ordinaire chicken-game, zegt een diplomaat. Wie knippert als eerste? Wie geeft als eerst toe? In het meest gunstige scenario is er in december een akkoord en beginnen de gesprekken over een nieuwe relatie. In het slechtste scenario blijft een doorbraak uit: dat betekent weer meer vertraging, met meer onzekerheid voor inwoners en bedrijven. De kans op chaos rond de brexit neemt dan alleen maar verder toe. 

Bron • RTL Z

Gerelateerde artikelen