Buitenland

Hard tegen hard: EU en VK botsen nu al over te sluiten vrijhandelsakkoord

Malin Kox • 25 februari 2020 17:55 @malinkathe

Michel Barnier en Boris Johnson. Beeld © AFP

De brexit is een feit. De onderhandelaars aan Britse en Europese zijde hebben ieder een duidelijke opdracht meegekregen. Wat zijn de struikelblokken in het opstellen van het vrijhandelsakkoord? We vragen het hoogleraar internationale economie Steven Brakman.

Michel Barnier mag de onderhandelingen leiden voor de Europese Unie. De Fransman heeft vandaag een hele trits voorschriften en aanwijzingen gekregen van de Europese Raad waar hij in de gesprekken rekening mee moet houden.

De Britse premier Boris Johnson zette begin februari in een speech al zijn standpunten uiteen.

Onderhandelingen duren jaren

Begin maart zitten beide partijen voor het eerst sinds de brexit weer met elkaar om tafel. Als het aan Johnson ligt, worden die gesprekken over pak 'm beet tien maanden afgerond. Vóór het einde van 2020.

"Daarmee speelt Johnson hoog spel", zegt hoogleraar internationale economie en handel aan de Rijksuniversiteit Groningen, Steven Brakman. "Het gaat hem niet lukken. Alle onderhandelingen over dit soort verdragen, ook gaan ze soepel, duren jaren. Kijk maar naar bijvoorbeeld CETA."

Over een aantal onderwerpen zullen de EU en het VK het wel snel eens zijn, is de verwachting. Beide partijen willen een vrijhandelsverdrag, zonder importheffingen en zonder quota's. Brakman denkt dat ook gezamenlijk beleid rondom de douane snel rond komt.

Apart en onafhankelijk beleid

Maar veel andere onderwerpen zijn hete hangijzers. Staatssteun bijvoorbeeld, milieuregels en hoe er toezicht moet worden gehouden op het verdrag.

Het Verenigd Koninkrijk is niet voor niets uit de EU gestapt, zegt Brakman. "Zij willen geen verdrag dat als twee druppels water lijkt op hun situatie binnen de EU. Andersom wil de EU juist vasthouden aan de afspraken die toen zijn gemaakt: we kennen elkaars eisen, we hebben goede regels afgesproken, laten we dat aanhouden."

Een van de beleidsgebieden die gedonder op gaan leveren, is het voorkomen van oneerlijke concurrentie. "Hoe definieer je dat? Zaken als kinderarbeid en staatssteun mogen niet gebeuren, vindt de EU en die zet daar zwaar op in. Ook voorwaarden aan arbeidsomstandigheden en milieubeleid moeten vergelijkbaar zijn", zegt Brakman.

Boris Johnson voelt daar niks voor. Hij wil voor het VK apart en onafhankelijk beleid van de EU maken, onder andere op het gebied van concurrentie, overheidssubsidiëring en sociale zaken. Dat hoeft van hem niet in een internationaal verdrag vastgelegd te worden.

Wie wordt de scheidsrechter?

En stel dat de beide partijen het eens worden over wat bijvoorbeeld staatssteun is, dan is dat volgens Brakman nog niet genoeg. "Hoe ga je dat dan controleren? En als de EU en het VK het oneens zijn, hoe ziet een geschillencommissie er dan uit? Welke rechter heeft zeggenschap over het geschil?"

In een handelsverdrag heb je immers te maken met grensoverschrijdende zaken. "Hier heb je grensoverschrijdend toezicht voor nodig, vindt de EU. Johnson en het Verenigd Koninkrijk willen daar juist niet aan", aldus Brakman.

De onderhandelingsrichtlijnen botsen zeker op dit punt. Barnier moet aan de man brengen dat het Europees Hof van Justitie de aangewezen scheidsrechter is bij conflicten onder het vrijhandelsverdrag.

Johnson stelt dat het verdrag de autonomie en soevereiniteit van beide partijen moet waarborgen. Juist daarom zou het Europees Hof niet boven de wetgeving in het VK zelf mogen gaan.

Emotioneel conflictpunt

Een ander conflictpunt zijn de Britse visgronden. De EU wil koste wat kost voorkomen dat de Europese vissers niet meer in deze gebieden kunnen vissen. 

Premier Johnson heeft al gezegd dat hij best wil onderhandelen over Europese toegang tot die wateren  - maar wel vooropgesteld dat ze allereerst en vooral bedoeld zijn voor de Britse vissersvloot.

Al is het economisch belang van de visserij aan beide kanten verwaarloosbaar - in het VK maken die activiteiten minder dan 1 procent uit van de economie. Toch is het altijd een emotioneel beladen onderwerp: kustgemeenschappen aan beide kanten van het Kanaal afhankelijk van de vis.

Kortom, zegt hoogleraar Brakman, het wordt een heel lang proces. "Het zou me echt verbazen als ze daar binnen tien maanden uitkomen. Zeker omdat Johnson altijd expliciet heeft gezegd dat hij iets heel anders wil bereiken voor het VK dan het land in de EU had."

Bron • RTL Z