Buitenland

Werd Oekraïens vliegtuig per ongeluk neergehaald? Zes vragen

Esther Maas • 09 januari 2020 20:24 @esthermaas

Nabestaanden leggen bloemen op het vliegveld in Kiev. Beeld © EPA

Amerikaanse media melden dat het vliegtuig van Ukraine International Airlines dat woensdag crashte in Iran, mogelijk per ongeluk is neergehaald door Iraans luchtafweergeschut. Kan dit kloppen? En hoe kan zoiets gebeuren? Zes vragen.

De vliegtuigramp vond plaats vlak na het opstijgen van een Boeing 737-800 van Ukraine International Airlines vanaf de luchthaven in Teheran. Het vliegtuig was onderweg naar Kiev, maar stortte binnen een paar minuten neer. Alle 176 inzittenden kwamen hierbij om het leven.

Eerder werd met alle scenario’s rekening gehouden, waaronder een technisch mankement, maar vandaag vertelden hoge militaire bronnen aan het Amerikaanse Newsweek dat het vliegtuig zou zijn neergehaald door een Iraanse luchtafweerraket.

We legden zes vragen voor aan luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de TU Delft.

1. Hoe realistisch is dit scenario?

"Dit is een heel realistisch scenario, het zou heel goed kunnen dat het toestel op deze manier neergehaald is. Wat opvalt uit de vluchtgegevens is dat het toestel opstijgt, de snelheid en hoogte nemen eigenlijk heel normaal toe na de start. Maar dan ineens, heel plotseling, vallen alle gegevens weg. Er is dus heel plotsklaps iets gebeurd, en dat is in lijn met de theorie dat het toestel geraakt zou zijn door een raket of ander afweermechanisme."

2. Zou zo'n afgevuurde raket op radarbeelden te zien zijn?

"Op de radar van de luchtverkeersleiding op een normaal vliegveld zou het niet te zien zijn, die zien alleen vliegtuigen. Maar in principe zou een militaire radar zo'n raket moeten zien. En wat we nu horen en lezen, is dat de Amerikanen iets als een raket gezien zouden hebben, afgevuurd op het toestel van Ukraine International Airlines."

Vanavond doken via onderzoekscollectief Bellingcat beelden op waarop te zien zou zijn dat het vliegtuig in de lucht wordt geraakt door iets op hoge snelheid en daarna neerstort: 

3. Hoe kan het dat iemand een raket afvuurt op een burgervliegtuig?

"Er wordt nu gezegd dat sprake is van een fout, dat het per ongeluk is gebeurd. Dat zou goed kunnen. Een mogelijk scenario is dat Iran, dat een paar uur daarvoor nog militaire bases van de VS had aangevallen, behoorlijk zenuwachtig was. Mogelijk waren ze bang dat de Amerikanen zouden terugslaan. Mogelijk zouden ze, toen het vliegtuig op hun radar verscheen, gedacht hebben dat ze aangevallen werden, en daarom het luchtafweersysteem geactiveerd hebben."

4. Hoe gaat dat in z'n werk?

"Op het moment dat de Iraanse militairen iets verdachts op hun radar zien, moeten ze in een split second besluiten of ze die knop indrukken. Want als het echt een raket was geweest die het op Iraanse doelwitten had gemunt, had die een snelheid gehad van duizenden kilometers per uur. Veel sneller dan een vliegtuig, maar dat hebben ze blijkbaar niet goed gezien of ingeschat. Niet wetende dat dit ook gewoon een lijnvliegtuig kon zijn, hebben ze dus mogelijk een foute beslissing genomen. Een hele, hele domme fout natuurlijk."

5. Had het vliegtuig wel boven Iran mogen vliegen? 

"Dat kun je nu in twijfel trekken. Tot dat moment dacht men blijkbaar dat het veilig genoeg was. Maar eigenlijk had Iran moeten zeggen: we sluiten het luchtruim want het is te gevaarlijk. Maar daarmee lijden ze gezichtsverlies en het betekent ook een verlies van inkomsten. Maar ook de vliegmaatschappij en zelfs de piloten hadden misschien kritischer moeten zijn. KLM heeft de volgende dag in ieder geval besloten om er niet meer overheen te vliegen. Dat lijkt mij een heel verstandig besluit, zeker als dit scenario echt waar blijkt te zijn."

6. Zijn sinds MH17 de regels niet aangescherpt voor vliegen boven crisisgebied?

"Een van de aanbevelingen van de Nederlandse Onderzoeksraad voor de Veiligheid was, dat Oekraïne ten tijde van MH17 het luchtruim had moeten sluiten vanwege de militaire spanningen. Ook andere landen en luchtvaartmaatschappijen zouden in de toekomst hun verantwoordelijkheid moeten nemen om het besluit te nemen om wel of niet over conflictgebieden te vliegen, concludeerde de OVV toen. Nog voor de crash hadden onder andere Qantas Airlines en Singapore Airlines en de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten besloten om niet meer over Irak en Iran te vliegen, maar achteraf gezien hadden andere vliegmaatschappijen en landen dat dus ook moeten doen."

Bron • RTL Nieuws