Buitenland

Wereldhandelsorganisatie verliest macht, wordt 'tijger met kunstgebit'

Pepijn Nagtzaam • 10 december 2019 06:13 @pepijnnagtzaam

Beeld ©

De kans is zeer groot dat de Verenigde Staten vandaag de Wereldhandelsorganisatie (WTO) lamleggen. Als er geen nieuwe rechters worden benoemd bij het belangrijkste orgaan van de organisatie, wordt de WTO effectief machteloos. "Eigenlijk is het straks geen scheidsrechter meer, maar een grote praatclub", zegt Han ten Broeke, politiek directeur bij denktank HCSS.

De WTO is een internationaal overlegorgaan waarin vrijwel alle landen vertegenwoordigd zijn. Daar worden belangrijke afspraken en regels over handel gemaakt. Als landen vinden dat een ander land die regels overtreedt kunnen ze een zaak aanspannen bij de WTO in Genève, die helpt om geschillen op te lossen. In feite fungeert de organisatie als handelswaakhond. 

Na een uitspraak van de WTO, wordt er door landen vaak nog bezwaar gemaakt bij een speciaal tribunaal - het Beroepsorgaan. In dat Beroepsorgaan zitten meerdere juristen die bepalen of een straf gerechtvaardigd is. Dat Beroepsorgaan gaf de WTO de afgelopen jaren zijn tanden. 

Geen rechters meer

Nu komt het probleem: in dat Beroepsorgaan moeten minimaal drie en maximaal zeven juristen plaatsnemen. Nieuwe leden kunnen alleen benoemd worden als alle 163 landen in de WTO unaniem instemmen. De Verenigde Staten, ontevreden over de gang van zaken, blokkeerden de afgelopen twee jaar de benoeming van nieuwe juristen.

En van twee van de drie juristen die er nog over zijn, loopt de termijn vandaag af. Dat betekent dat de hoogste rechters op handelsgebied verdwijnen. Er is nog maar een jurist over en dat is onvoldoende voor uitspraken die enige zwaarte hebben.

Scheidsrechter van het veld

Het gevolg daarvan is dat alle handelszaken die worden aangespannen na vandaag niet meer in hoger beroep behandeld kunnen worden, terwijl dat nu juist belangrijk was voor de WTO. De uitspraak van dat beroep is bindend.

"Dat ultieme karakter maakt de WTO een erg effectieve scheidsrechter", zegt Han ten Broeke, directeur politiek bij denktank HCSS. "Als je het dan niet eens bent met de scheids kan je van het veld af lopen en protesteren, maar de VS sturen nu de scheidsrechter van het veld af en beginnen een competitie zonder regels."

Zonder objectief oordeel van de geschillencommissie kunnen landen ook makkelijker, zonder consequenties, heffingen opleggen aan elkaar. 

Kijk ook de video die we eerder maakten: Crisis bij de WTO, meer handelsoorlogen dreigen

Wedstrijd armpje drukken

Volgens Ten Broeke past het in het beleid van Trump. "Hij wil de macht niet delen, dus doet met iedereen een wedstrijdje armpje drukken. De VS erodeert overal de orde waar ze zelf aan hebben bijgedragen en waar ze jaren van hebben geprofiteerd", zegt Ten Broeke. "Het klimaatakkoord van Parijs waar Trump uitstapte, de Navo die hersendood wordt verklaard, de VN waar kritiek op is. De WTO past ook in dat rijtje."

"De wereldhandelsorganisatie staat voor de grootste crisis sinds de oprichting", zei de Eurocommissaris voor Handel Phil Hogan dit jaar in het Europees Parlement. Hij vreest dat nu het recht van de sterkste gaat gelden.

Maar het is niet zo dat de hele WTO niet meer functioneert, stelt analist Andy Langenkamp van ECR Research. "De basisregels blijven bestaan en landen oriënteren zich daarop. Dus de WTO blijft functioneren, maar wel met een knik erin."

Daarnaast wordt er ook door verschillende landen gewerkt aan een omweg, voor als het Beroepsorgaan lamgelegd is. "Als andere landen met elkaar afspreken dat ze niet in beroep gaan, maar uitspraken in eerste aanleg accepteren, dan werkt het systeem nog gewoon", zegt Langenkamp. Grote probleem is dan wel dat de VS niet meedoet aan zo'n herenakkoord.

Kritiek VS niet onterecht

Dat Amerika nu met de vuist op tafel slaat vindt Langenkamp niet verrassend. "Het is niet alsof Trump hier nu opeens mee komt. Obama lag ook al dwars, de VS vinden al jaren dat de WTO niet meer in hun voordeel werkt", zegt Langenkamp. "Die kritiek is ook niet altijd onterecht."

China profileert zich binnen de WTO nog steeds als ontwikkelingsland, waardoor het land zich qua (milieu-)wetgeving of (arbeids-)recht meer kan veroorloven dan 'ontwikkelde' leden. De VS - die een handelsoorlog voeren met China - heeft daardoor al een aantal zaken verloren tegen China bij de WTO.

Langenkamp stelt dat de Amerikanen doen wat de Chinezen doen. "De VS doet wat China al tijden doet: bilateraal onderhandelen. Als je een grote speler bent gaat dat een stuk makkelijker, dan heb jij de macht in de onderhandelingen", legt hij uit.

Tijger met een kunstgebit

De EU werkt aan een brede coalitie om de WTO grondig te hervormen. Onderdeel daarvan is in ieder geval dat er nieuwe leden worden benoemd in het geschillentribunaal. Ook moet duidelijker worden waar de WTO wel en niet over gaat. Daarmee komt de EU de VS tegemoet, zij maken zich namelijk ook zorgen over de ruimte die de arbiters nemen bij het beslechten van geschillen.

Voor deze plannen wordt er samengewerkt met veel verschillende landen, van Canada tot China. Het is alleen nog niet duidelijk of de VS over de brug komt. Op 12 december wordt daar officieel over gesproken in een WTO-vergadering.

Of dat iets uit gaat maken, is volgens Ten Broeke maar de vraag. Hij ziet de toekomst van de WTO niet rooskleurig in. "Het geschillenorgaan met bindende uitspraken dwingt respect af, maar een tandeloze tijger of één met een kunstgebit niet."

Bron • RTL Z / Pepijn Nagtzaam