Buitenland

Brexitchaos, de zomereditie: kansen op no deal nemen hard toe

Matthias Pauw • 17 juli 2019 15:18 @mattpauw

Boris Johnson op campagnepad in een boomgaard. Beeld © AFP

Na de aanhoudende brexitstorm van de eerste helft van 2019 lijkt het, met het aanstaande officiële vertrek van premier Theresa May en de strijd om haar opvolging, even iets rustiger op het brexitfront. Maar niets is minder waar. De leiderschapsstrijd werpt zijn schaduw vooruit en een oplossing voor het probleem is verder weg dan ooit.

Waar staan we ook alweer?

Vorig jaar sloot premier May een deal met de EU over de brexit. Daarin werden de rechten van burgers na de brexit vastgelegd en er werd een overgangsperiode afgesproken.

Ook werd het bedrag die het VK nog moet betalen aan de EU bepaald en er werd een constructie verzonnen (de backstop) om te voorkomen dat er tussen Noord-Ierland en Ierland een harde grens zou ontstaan. Daaraan vastgeniet zat nog een schets van de toekomstige relatie tussen de EU en het VK na de brexit.

De deal bleek tot drie keer toe niet te slikken voor het Lagerhuis. Een groot deel van de Conservatieven haat de backstop, terwijl Labour vooral problemen had met de toekomstige relatie met de EU, die wat hun betreft veel te kil is. Zij willen dat de regelgeving en handel heel dicht bij die van de EU blijft.

Na de derde mislukte poging van May om de deal door het parlement te loodsen, probeerde ze het op een akkoordje te gooien met Labour. Dat liep ook uit op een drama.

Labour vond het voorgestelde 'compromis' maar niks en zelfs parlementariërs uit haar eigen partij, die met gezonde tegenzin vóór de deal hadden gestemd, liepen weer over naar de andere kant. May kondigde aan te vertrekken als haar opvolger gekozen is. Volgende week wordt duidelijk wie dat wordt: Boris Johnson of Jeremy Hunt. Waarschijnlijk wordt het Johnson. 

Terug naar nu: campagne

In de strijd om het leiderschap van de Conservatie partij, en dus het premierschap, buitelen Hunt en Johnson over elkaar heen om vooral maar te laten zien dat zij wel degelijk de brexit hoe dan ook gaan regelen, zonder extra uitstel. Met een deal als het kan, maar gerust zonder deal als het moet.

Voor beide kandidaten staat een ding centraal: de backstop. Zij bezweren de gehate verzekeringspolis uit de deal te gaan slopen. En dat kan weleens de snelste weg naar een brexit zonder deal blijken op 1 november.

Backstopsores

De backstop zoals die nu is voorzien treedt in werking als de EU en het VK aan het einde van de overgangsperiode geen werkend plan hebben verzonnen om op een andere manier de grens tussen Noord-Ierland en Ierland open te houden.

Nu is dat geen probleem, want het is een binnengrens in de EU, maar als straks het VK uit de EU stapt en uit de douane-unie en ook geen vrij verkeer van goederen en personen accepteert, moet die grens dicht.

De backstop schrijft voor dat, zonder andere oplossing, het VK in een soort douane-unie blijft met de EU en dat Noord-Ierland nog dichter gelieerd blijft aan de EU als het gaat om productregels. Op die manier hoeven er geen grenscontroles te komen. 

Dat heeft twee onaanvaardbare nadelen voor veel parlementariërs, Hunt en Johnson voorop. Ten eerste zou er mogelijk toch een verschil ontstaan tussen regels voor producten in Noord-Ierland en de rest van het VK, waardoor er in feite binnen het VK een grens komt in zee waar controles uitgevoerd moeten worden. Critici vinden dat op die manier het Verenigd Koninkrijk in feite opgedeeld wordt, en vinden dat onaanvaardbaar.

Ten tweede kan het VK geen eigen handelsverdragen sluiten zolang het in een douane-unie met de EU zit en dat wilden veel brexiteers nou juist zo graag. Tot overmaat van ramp kan de backstop in theorie eeuwig in stand blijven. Hij wordt pas opgeheven als beide partijen het eens zijn over een alternatief.

Ramkoers

Om een kans te maken op het leiderschap moeten Hunt en Johnson zich wel hard opstellen over deze kwestie, terwijl de EU er juist keer op keer heeft gehamerd dat de backstop niet onderhandelbaar is als de Britten vasthouden aan hun voornemen om uit de douane-unie en uit de gemeenschappelijke markt te stappen.

Deze week werd duidelijk hoe geharnast de heren erin staan: tijdens een debat zeiden zowel Johnson als Hunt dat zelfs een backstop met een tijdslimiet erop onbespreekbaar is.

Daarmee wordt het haast onmogelijk voor de EU om de nieuwe Britse leider tegemoet te komen, als ze dat al zouden willen. Tot nu toe was een tijdslimiet namelijk voor de EU ook al onbespreekbaar.

Vooral Johnson wond er geen doekjes om, íeder compromis is wat hem betreft onaanvaardbaar. "Nee tegen tijdslimieten of eenzijdige ontsnappingsclausules of dit soort ingewikkelde constructies [...] die je op de backstop zou kunnen plakken."

Constitutionele crisis

Dat alles maakt een no deal-scenario nog waarschijnlijker, met alle gevolgen van dien. Maar dan zijn we er nog niet, want dan ligt er alweer een volgende crisis op de loer.

Waar het Lagerhuis het afgelopen jaar het over vrijwel niets eens wist te worden op brexitvlak is een ding namelijk al maanden juist wel glashelder: een meerderheid van de volksvertegenwoordiging is mordicus tegen een brexit zonder deal. Vooral vanwege de grote economische schade die als het gevolg daarvan wordt gevreesd.

Om toch, goedschiks of kwaadschiks, op 1 november uit de EU te stappen overweegt het kamp-Johnson daarom een scenario waarin het parlement tijdelijk wordt opgeschort. Bronnen bevestigen aan Sky News dat er wordt gekeken naar een manier om het parlement eind oktober een paar weken naar huis te sturen, zodat een brexit zonder deal niet kan worden tegengehouden.

De manier waarop dat kan is door een Queen's Speech te plannen begin november. Daarmee wordt een nieuw parlementair jaar geopend door de koningin, maar heeft als voordeel voor Johnson dat het parlement in de weken daarvoor niet samenkomt en dus ook niets kan doen om een no-deal af te wenden.

De geruchten over deze buitengewone stap hebben, niet verrassend, direct veel weerstand opgeroepen. Voormalig premier en partijgenoot van Johnson, John Major, heeft al gedreigd de regering voor de rechter te slepen om te voorkomen dat het parlement wordt opgeschort om een no deal door te drukken.

Pond in verval

Ook de financiële markten reageren inmiddels weer heftiger op nieuws en geruchten uit Londen. Het pond is gedaald naar het laagste niveau in twee jaar tijd, uit vrees voor een harde brexit.

Het pond is op dit moment nog zo'n 1,24 dollar (1,10 euro) waard, maar Wall Street-bank Morgan Stanley ziet een reëel scenario ontstaan waarbij het pond snoeihard zakt tot 1 dollar voor een pond, als de Britten inderdaad zonder deal de Unie verlaten, schrijft Bloomberg.

Volgende week dinsdag wordt bekend wie May opvolgt als premier. De kansen dat het Johnson wordt worden door voorspellers van PreditcIt geschat op bijna 95 procent. 

Bron • RTL Z