Buitenland

Gooit Zwitserland zijn geldstelsel radicaal om? 5 vragen

Chris Koenis • 09 juni 2018 15:29 @chriskoenis

De Zwitsers houden regelmatig referenda. Beeld © EPA

Deze zondag stemmen de Zwitsers in een referendum over een grondige hervorming van hun monetaire systeem. Een 'ja' betekent dat Zwitserse banken niet langer geld mogen scheppen en dat kan grote gevolgen hebben, waarschuwt ING-econoom Teunis Brosens. We stellen hem vijf vragen over het 'Vollgeld'-plan, oftewel 'soeverein geld'.

1. Wat wordt er eigenlijk bedoeld met soeverein geld?

"Het komt neer op een 'publiek geldstelsel' waarbij alleen de centrale bank nog geld mag scheppen. De rol van commerciële banken wordt zo radicaal verkleind: zij mogen alleen nog geld uitlenen dat zij al in bezit hebben. Nu is jouw spaargeld op de bank nog in bruikleen en wordt het gebruikt voor beleggen en het verstrekken van leningen en is slechts een beperkt deel in kas bij de bank: 'fractioneel bankieren'."

"Maar als slechts één monetaire autoriteit het geld voor burgers schept en beheert is dat veiliger en kunnen bijvoorbeeld bankruns, waarbij een bank failliet dreigt te gaan omdat veel consumenten en bedrijven tegelijkertijd geld opnemen, niet langer voorkomen, is de beredenering."

"Als je dit even naar Nederland trekt, zou dat betekenen dat we allemaal een betaalrekening bij de Nederlandse Bank zouden hebben, en alleen nog spaarrekeningen bij banken zoals ABN Amro, ING en de Rabobank. De banken moeten dan al het geld van hun klanten in kas moeten hebben."

2. Volgens de gevestigde orde is dit een bijzonder slecht idee. Waarom?

"Het scheppen van geld is een fijnmazig proces. Een bank doet dit niet zomaar, om vervolgens zo veel mogelijk rente te vangen. Zij moeten risico's juist goed managen en willen dat uitgeleende geld wel weer terugzien. Er zijn limieten en een reservesplicht. Op dit hele proces wordt streng toezicht gehouden."  

"Door de macht volledig in handen te leggen van de centrale bank onstaat bovendien een nieuw probleem: want wie houdt er dan toezicht? Het Vollgeld-voorstel geeft de Zwitserse centrale Bank (SNB) een monopolie op het drukken van bankbiljetten én het scheppen van elektronisch geld. Een rol die veel verder gaat dan die van toezichthouder."

"Dat kan uit de hand lopen: minder en duurdere leningen voor consumenten en bedrijven, geen mogelijkheid tot rentebeleid om de inflatie te sturen en politisering van de centrale bank: de politiek die grote druk uitoefent op bestuurders."

 

 

Miniatuurvoorbeeld

De Zwitserse Nationale Bank in Bern. (foto: Getty)

3. Toch vinden veel mensen dat er na de financiële crisis iets moet veranderen. Hebben zij gelijk?

"Er is sindsdien echt veel veranderd. Denk aan de veel strengere kapitaaleisen en hyptotheekregels. Er zijn ook nieuwe vormen van toezicht bijgekomen. Zo is er de Europese Centrale Bank die in de opgerichte Europese bankenunie toezicht houdt." 

"Dat moet voorkomen dat banken niet met overheidsgeld gered hoeven te worden. Hier is een heel raamwerk voor gemaakt, er is echt al heel veel gebeurd. Maar honderd procent zekerheid kun je niet geven."

4. Welke gevolgen kan dit initiatief hebben voor ons in Nederland?

"Ook bij ons is er al langer discussie over de rol van commerciële banken in het huidige geldsysteem. Denk aan het burgerinitiatief Ons Geld, dat ook pleit voor een publiek digitaal geldsysteem, het parlementaire debat en het onderzoek van de WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) naar geldschepping, waaruit binnenkort een advies volgt."

"Het is goed dat deze discussie er is. Banken hebben niets te verbergen en als hier uitkomt dat er veranderingen moeten plaatsvinden, dan is dat prima. Ook in andere landen is dat zo. Maar met het Vollgeld-voorstel draai je aan het verkeerde knopje: die van geldschepping. Je moet juist de kredietschepping aanpakken, zoals de hervormingen van de afgelopen jaren doen. Bedenk ook dat de crisis is begonnen bij niet-bancaire kredietscheppers, het zogeheten schaduwbankieren. Dat los je met Vollgeld niet op."

Brosens ging eerder in debat over geldschepping met econoom Martijn Jeroen van der Linden bij RTL Z:

 

 

5. Stel dat die Zwitsers toch 'ja' zeggen tegen het voorstel. Wat dan?

"Hoewel de peilingen wijzen op een 'nee' hebben we de laatste jaren natuurlijk gezien dat het heel anders kan lopen. Kijk alleen al naar brexit. Als het voorstel wordt goedgekeurd is er drie jaar de tijd om het te implementeren."

"Dat betekent vooral veel onzekerheid, voornamelijk voor de Zwitsers zelf. Er kan een schrikeffect ontstaan waarbij de kredietverlening stagneert en de Zwitserse frank keldert. Het is al met al een hele fundamentale verandering en dat moet je goed op orde hebben. Nu is het redelijk ondoordacht."

"Maar als er inderdaad een 'ja' volgt, zal dat vergelijkbare intiatieven zeker beïnvloeden. Voorstanders zullen zich gesterkt voelen en denken: kijk de Zwitsers doen het ook."

Bron • RTL Z / Chris Koenis