Buitenland

Dit gaat er mis met de Italiaanse economie

Paul le Clercq • 28 mei 2018 16:00 @Paul_le_Clercq

Beeld © EPA

De politiek in Italië is een chaos, nu de formatie van een nieuwe regering is geklapt en economisch gaat het ook al niet zo lekker. De economie groeit wel, maar veel minder dan in de meeste andere Europese landen.

De Italiaanse economie is, in tegenstelling tot onder meer Nederland en Duitsland, de crisis van 2007 nog niet te boven.

Dat komt onder andere doordat het één van de meest vergrijsde landen van Europa is. Sinds kort krimpt de beroepsbevolking ook, dat is het aantal inwoners tussen de 15 en 65 jaar, van het land.

Dat wordt slechts deels opgelost doordat meer mensen die kunnen werken ook echt aan het werk zijn. Het aantal mensen in de beroepsbevolking met een baan, de participatiegraad, stijgt, legt Maartje Wijffelaars van Rabobank uit. Ze is verantwoordelijk voor de analyse van de economie en politiek in Italië.

Vergrijzing

De crisis heeft de vergrijzing verergerd, omdat jonge Italianen het krijgen van kinderen vanwege de financiële onzekerheid uitstellen en omdat de kinderopvang slecht geregeld is. Verder zijn het meestal vrouwen die minder gaan werken of helemaal stoppen met werken als er kinderen worden geboren, zegt Wijffelaars.

Daarbij speelt ook mee dat Italianen maar weinig parttime werken. Als er kinderen komen, dan stop je sneller met werken, omdat drie of vier dagen werken vaak lastig te regelen is, voegt oud-Italiëcorrespondent en RTL Z-verslaggever Maarten Veeger daaraan toe.

Pensioenleeftijd

Een hogere pensioenleeftijd zou het effect van vergrijzing kunnen verminderen, maar de Lega en de Vijfsterrenbewging, de partijen die samen een coalitie wilden vormen, hadden juist  plannen om die leeftijd te verlagen, aldus Veeger. 

Gisteren liep de formatie van een regering tussen die twee partijen stuk. Er is inmiddels een nieuwe formateur aangesteld. Voormalig IMF-kopstuk Carlo Cottarelli moet de klus gaan klaren, maar de kans is aanzienlijk dat er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.   

 
Miniatuurvoorbeeld

Twee Italiaanse dames vieren hun honderste verjaardag bij de burgemeester van Rome. (Foto: Getty Images)

Productiviteit daalt

Vanwege de vergrijzing is er juist een stijging nodig van de arbeidsproductiviteit van de werknemers, dat is de hoeveelheid werk die de werknemers verzetten. Maar deze neemt al een paar decennia niet toe, sterker nog, sinds 1995 daalde deze met gemiddeld 0,1 procent per jaar.

Daarbij steekt Italië negatief af bij niet alleen Duitsland, maar ook bij Frankrijk en Spanje, want daar was er sinds 1995 juist wel sprake van een groei van de arbeidsproductiviteit.

Bureaucratie, corruptie, kleine bedrijven

De arbeidsproductiviteit wordt geremd door bureaucratie, corruptie en doordat er in Italië veel kleine bedrijven en familiebedrijven zijn, aldus Wijffelaars.

Zo heb je in Italië te maken met vier en soms wel vijf overheden. Daardoor moeten bedrijven voor bepaalde zaken niet alleen een vergunning aanvragen bij de landelijke overheid, maar ook die van de regio (zoals bijvoorbeeld Piemonte), de provincie en de gemeente. En dan werken sommige gemeentes soms ook nog eens samen in een apart verband.

In sommige delen van het land heb je wél een vergunning nodig van een bepaalde overheid en in andere delen weer niet, wat het ook weer lastiger maakt.

De misdaad helpt ook niet mee. Dit speelt vooral in het zuiden. Als je daar een vestiging opent, dan staat er soms iemand op de stoep die geld wil. Als je dat niet betaalt, dan kan het gebeuren dat er 'plotseling' brand uitbreekt. Dat trekt natuurlijk geen investeerders aan, aldus Wijffelaars.

 
Miniatuurvoorbeeld

De Campo di Fiori-markt in Rome. (Foto: Getty Images)

Kleine bedrijven

In familiebedrijven wordt in Italië bij de opvolging vaak voor iemand uit de familie gekozen, maar dat hoeft niet per se de beste te zijn, aldus Wijffelaars. Verder is het voor kleinere bedrijven vaak lastiger om de productiviteit te laten groeien. Zo zijn de schaalvoordelen, onder meer bij productie en uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling, geringer dan bij grotere bedrijven.

De echt grote Italiaanse ondernemingen, zoals Fiat-Chrysler, Ferrari, Ferrero Rocher, Barilla en Lavazza doen niet onder voor ondernemingen uit bijvoorbeeld Duitsland. Zij zijn bijvoorbeeld sterk op de export gericht. Maar er zijn niet veel kleine bedrijven die groot worden.

Dat heeft onder andere ook met regelgeving te worden. Zo moeten bedrijven als ze boven een bepaalde omvang komen aan meer regels voldoen, legt Wijffelaars uit.

Noord vs zuid

Dan is er nog de tegenstelling tussen het rijke noorden en het zuiden. In het noorden is er een sterke industriële basis. Daar zitten ook de grote ondernemingen. Als Italië alleen uit het noordelijke deel van het land zou bestaan, dan zouden we dit gesprek niet voeren, zegt Wijffelaars.

Maar het zuiden remt het land als geheel af. De bureaucratie, de corruptie en de misdaad zijn in het zuiden groter dan in het noorden, vertelt Wijffelaars.

 
Miniatuurvoorbeeld

De productie van kasjmier bij kledingmaker Loro Piana in het noorden van Italië. (Foto: Getty Images)

Belastingontwijking

De overheid zou zich volgens haar meer moeten richten op het vergroten van de productiviteit en de participatiegraad, het bestrijden van corruptie en het verminderen van de bureaucratie. Ook moet belastingontwijking worden aangepakt, zegt zij.

Door dat laatste zou het begrotingstekort 1 procentpunt van het bruto binnenlandse product kleiner kunnen zijn. Maar ja, toen de politieke partij Lega nog Lega Nord heette, riep deze nog op om geen belasting te betalen, omdat dat toch maar naar het zuiden zou gaan, zegt Wijffelaars.

Silvio Berlusconi, jarenlang premier van Italië, werd een paar jaar geleden veroordeeld voor belastingfraude. Maar onlangs werd zijn verbod op verkiesbaarheid ingetrokken.

Historische redenen

Die lage belastingmoraal en de corruptie hebben volgens haar ook historische redenen. Zo betaalden na de eenwording van het land in 1870 de rijke families uit het noorden geld aan het zuiden als ze maar met hen zouden meestemmen. En vóór de eenwording waren er vaak vreemde overheersers, waardoor de overheid een 'ver-van-mijn-bedshow' was, aldus Wijffelaars.

Bron • RTL Z / Paul le Clercq