Buitenland

Documenten over mega handelsakkoord Japan-EU op straat

Hella Hueck • 23 juni 2017 19:30 @hellahueck

Containers in de haven van Tokyo. Beeld © ANP

Al vier jaar voeren Japan en de Europese Unie gesprekken over een mega handelsovereenkomst. Dat blijkt uit documenten over de onderhandelingen die Greenpeace heeft gelekt. Als de deal er komt, is het de grootste die de EU ooit afgesloten heeft.

Sinds 2013 zijn de EU en Japan al met elkaar in gesprek over dit mega-akkoord, JEFTA. Dit staat voor Japan EU Foreign Trade Agreement. 

Het handelsvolume is in het akkoord twee keer groter dan CETA. De EU voert jaarlijks voor 66 miljard in uit Japan. De uitvoer is een stuk lager : 58 miljard. De twee economische grootmachten hopen een akkoord aan te kondigen op de G20 die vanaf 7 juli in Hamburg gehouden wordt.

Transparant?

Greenpeace heeft de 190 pagina's over de onderhandelingen uitgelekt via trade-leaks.org. Uit het lekken blijkt wel dat de Europese Commissie nog weinig heeft geleerd van het TTIP en CETA debacle.

Na veel publieke weerstand tegen de handelsverdragen TTIP (VS) en CETA (Canada) beloofden de Europese Commissie en lidstaten namelijk transparanter te worden over onderhandelingen en de standaarden op onder andere het gebied van milieu, voedselveiligheid hoog te houden.

Maar na het lekken van documenten over de onderhandelingen door Greenpeace blijkt dat er nog steeds sprake is van achterkamertjes politiek en dat er ingeleverd wordt op Europese standaarden.

"Het is elementair voor de democratie dat dit soort verdragen niet achter gesloten deuren wordt besproken", zegt Greenpeace. "Het gaat om grote belangen als milieu, ontbossing en onafhankelijke rechtspraak. Daar hoort een publiek debat bij en parlementaire controle." 

Wat moet je weten over de gelekte documenten?

Een stap terug in transparantie

De Europese Commissie had met TTIP een speciale 'reading room' ingericht zodat parlementsleden inzage hadden in de voortgang van de onderhandelingen. Voor JEFTA is dit niet gedaan. Er staan wel wat stukken online, maar veel minder dan bij TTIP. Bij TTIP zijn 24 hoofdstukken over de deal gepubliceerd, bij JEFTA maar twee

Daar is 'ie weer: ISDS

Ken je die afkorting nog? Het staat voor Investor State Dispute Settlement. Het is een arbitragetribunaal waarbij bedrijven landen kunnen aanklagen buiten de eigen, nationale rechtspraak om. Zo kan een bedrijf beslissingen van overheden die in het belang zijn van voedselveiligheid, milieu, onze gezondheid proberen terug te draaien.

Energiebedrijf Vattenfall heeft bijvoorbeeld Duitsland voor het tribunaal gedaagd omdat Duitsland naar aanleiding van de ramp met de Japanse centrale Fukushima haar kerncentrales wil sluiten. De zaak is geschikt maar het is niet bekend voor welk bedrag.

De Europe Commissie wilde in de TTIP onderhandelingen (die nu volledig stil liggen) ISDS verbeteren en een Investment Court System opzetten. Uitspraken moeten openbaar zijn en er moeten onafhankelijke rechters zijn. Vaak worden arbitragezaken achter gesloten deuren gevoerd. De arbiters zijn geen onafhankelijk benoemde rechters, maar commerciële advocaten die per zaak betaald krijgen.

In CETA (verdrag met Canada) zijn  de eerste, voorzichtige stappen gezet tot meer transparantie. Maar uit de JEFTA documenten blijkt echter dat bedrijven juist weer meer ruimte krijgen om staten voor de rechter te slepen. In de gelekte tekst staat een staat z’n ‘recht om te reguleren’ beperkt is tot het aannemen van “maatregelen die nodig zijn om legitieme doelen halen’. 

Het CETA verdrag is veel steviger hierover. Daarin staat ‘Partijen bevestigen nogmaals dat zij het recht hebben wetgeving te maken met betrekking tot hun grondgebied om gelegitimeerde beleidsdoelen te halen. “ Het kleine woordje ‘nodig’ in de tekst met Japan laat zien dat het recht van staten om in het algemene belang wetgeving te maken wordt afgezwakt.  

ISDS expert Roeline Knottnerus (TNI) vindt de clausules in de overeenkomst compleet overbodig: "Het is heel gek dat in een deal tussen twee volwassen democratieën met onafhankelijke rechtspraak nog arbitrage afspraken maakt. Waarom mogen bedrijven buiten de nationale rechters om een rechtszaak starten en consumenten, vakbonden of belangenorganisaties niet?"  

Ze vervolgt: "Dat creëert rechtsonlijkheid. Bovendien: dit systeem stamt uit eind jaren ’50. Toen had je waren bedrijven een stuk kleiner dan de staat. Nu zijn ze soms groter en kunnen via een arbitrage hof politieke invloed uitoefenen en de zaken naar hun hand zetten."

Geen verbod op walvissenvangst

Het Europese Parlement had de Europese Commissie gevraagd om walvissenvangst in handelsovereenkomsten te negeren. Japan is nog een van de drie landen in de wereld ( naast Europese landen IJsland en Noorwegen ) die op walvissen jaagt. Japan doet dat als enige ook buiten zijn territoriale wateren. In de gelekte teksten zijn wel algemene teksten over conservatie en het belang van biodiversiteit opgenomen. Maar de Europese Commissie heeft de oproep van het Parlement genegeerd. In het verdrag wordt de walvissenvangst van Japan niet geagendeerd.

Thumbnail

Illegaal gekapt hout

Japan is de grootste importeur van hout en triplex ter wereld. Er komt vanuit Maleisië,  Indonesië, China en Rusland illegaal gekapt hout binnen. Maar ook EU-land Roemenie levert illegaal gekapt hout aan Japan

In TPP, de overeenkomst tussen de Verenigde Staten, Japan en nog een aantal andere landen uit de regio, werden hier stevige maatregelen over afgesproken. In die tekst stond opgenomen dat Japan wetgeving zou 'aannemen, onderhouden en implementeren' om illegale handel in o.a. hout aan te pakken.

Akkoord

In JEFTA wordt Japan alleen gevraagd 'het belang te erkennen' en 'conservering aan te moedigen'. President Trump heeft het TTP-verdrag begin januari bij het grof vuil gezet. 

De EU en Japan willen op de G20 een akkoord presenteren, maar er zijn volgens hoge EU ambtenaren nog wel wat hordes te nemen. Zo is Duitsland beducht voor goedkope, Japanse auto’s terwijl Europese auto’s nauwelijks de Japanse markt opkomen. In Japan komt nog geen 6 procent van de auto’s uit het buitenland.

Bron • RTL Z