Buitenland

Ruzie over vrijhandelsverdrag NAFTA: wat is eigenlijk het probleem?

Matthias Pauw • 01 september 2017 15:41 @mattpauw

Donald Trump. Beeld © EPA

In Mexico begint vandaag een nieuwe onderhandelingsronde over NAFTA: het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag. Volgens President Trump is dat het slechtste handelsverdrag ooit, maar wat is nu eigenlijk precies het probleem?

NAFTA werd in 1994 van kracht en is een verdrag tussen Mexico, de VS en Canada. Het doel van NAFTA is om de handel op het continent te stimuleren door handelsbarrières weg te nemen.

Door het verdrag zijn de meeste import- en exporttarieven tussen de drie landen verdwenen. Daardoor is het goedkoper geworden om handel met elkaar te drijven.

'Mexico profiteert'

Klinkt prima, zou je denken. Toch wordt daar door de huidige regering in Washington anders over gedacht. Door het verdrag zou het handelstekort met Mexico enorm zijn toegenomen. In 2016 importeerde de VS voor 64 miljard dollar meer uit Mexico dan het exporteerde naar dat land. Dat wijst er volgens Trump op dat NAFTA vooral de Mexicanen ten goede komt.

Volgens president Trump zijn er door het verdrag duizenden fabrieken gesloten in de VS en zijn miljoenen Amerikanen hun baan verloren, voornamelijk aan goedkope Mexicaanse krachten.

Twee opties

Dus blijven er twee opties open voor de VS: heronderhandelen of naar de prullenbak verwijzen. Voorlopig wordt er dus voor de eerste optie gekozen. Maar wat willen de Amerikanen dan precies?

Over het algemeen blijft Trump in zijn uitlatingen over NAFTA rijkelijk vaag over wat hij precies wil bereiken. Toch is er in mei een brief gepubliceerd waarin de belangrijkste eisen van de VS beschreven staan.

Importheffing?

Trump heeft eerder gezegd dat hij zou overwegen om een importheffing van 20 procent in te voeren op goederen uit Mexico, maar dat is niet het officiële uitgangspunt van de onderhandelingen. Het idee achter zo'n importheffing is trouwens dat het daarmee duurder wordt om te exporteren uit Mexico; daardoor wordt het relatief goedkoper om in de VS te produceren.

De regering-Trump rept in de officiële brief met geen woord over het invoeren van importheffingen. Sterker nog, er wordt juist gepleit voor het in stand houden van belastingvrije handel tussen de staten. Dit is ook het uitgangspunt van een vrijhandelsverdrag.

Wel klaagt de VS dat het lijdt onder oneerlijke subsidies, marktverstoring door staatsbedrijven en restricties op het gebied van intellectueel eigendom. Daar moet dus wat aan gedaan worden.

Markttoegang

Wie er precies 'oneerlijke subsidies' krijgen en welke staatsbedrijven Trump een doorn in het oog zijn, wordt nergens expliciet genoemd in het eisenpakket van de Amerikanen.

Wel is er al langer onenigheid over de subsidiëring van de Canadese zuivelindustrie, waardoor Amerikaanse bedrijven in de sector een concurrentienadeel ondervinden. Het ligt voor de hand dat de Amerikanen hier iets aan willen doen.

Welke staatsbedrijven oneerlijk opereren volgens de Amerikanen, wordt ook niet duidelijk uit de brief. Wel valt er te lezen dat Amerika wil dat staatsbedrijven niet discrimineren in met wie ze zaken doen. De VS wil dat staatsbedrijven commerciële afwegingen maken en dus niet een bepaald bedrijf kiezen om zaken mee te doen omdat dat bedrijf nu eenmaal Mexicaans of Canadees is.

Mexicaanse energiesector

Daarmee zou de VS kunnen doelen op de Mexicaanse energiesector, waar twee grote staatsbedrijven het grootste deel van de markt controleren. Toch is er de afgelopen jaren op dit gebied juist veel veranderd: de Mexicanen hebben in 2014 de grondwet aangepast, waardoor ook andere spelers de markt mogen betreden.

De Amerikaanse energiesector zou juist nu veel baat kunnen hebben bij NAFTA, nu ook zij aan de slag kunnen met bijvoorbeeld het aanleggen van pijplijnen in Mexico. Als NAFTA zou sneuvelen, wordt dit juist weer veel duurder omdat er dan weer import- en exportheffingen komen.

ISDS, alweer

Zoals met ieder vrijhandelsverdrag waarover gedoe is de laatste jaren, is ook bij NAFTA het arbitragehof een probleem. Wat de Amerikanen betreft in ieder geval.

De regering-Trump eist dat het hele investor-state dispute settlement (ISDS)-systeem van tafel gaat. ISDS is een clausule in het verdrag waarmee private investeerders in een aantal specifieke gevallen staten kunnen aanklagen buiten het normale rechtssyteem om.

Hoe nu verder?

Deze onderhandelingsronde duurt tot 5 september, maar dan moeten de Amerikanen zich wel een beetje constructief opstellen. De Mexicaanse minister van Buitenlandse Zaken heeft namelijk aangekondigd meteen weg te lopen van de onderhandelingstafel als de Amerikanen het dreigement uiten om NAFTA helemaal te verscheuren.

De Amerikaanse minister van Handel liet eerder weten dat hij erop aanstuurt om een nieuwe deal te hebben in januari.

Bron • RTL Z