Binnenland

Racisme op Facebook aanpakken? 'Dweilen met de kraan open'

05 oktober 2015 13:12

Racisme op Facebook aanpakken? 'Dweilen met de kraan open'
Wat doet Mark Zuckerberg aan racisme op Facebook? Beeld © EPA

Medemensen 'apen' noemen en wensen dat bepaalde groepen mensen 'uitgeroeid worden'. De vluchtelingencrisis heeft de reacties op sociale media flink verhard. Mag je alles zomaar ongestraft zeggen?

RTL Nieuws-presentator Roelof Hemmen schreef een column waarin hij zich verbaast over sommige bikkelharde reacties op Facebook. De aanleiding van de column was deze opmerking: "Al ben je geboren hier ben jij in geen 100 jaar een nederlander, jij bent een gezwel samen met jou soort dat uitgeroeid hoort te worden." 

Hemmen schrijft: "Strafbaar of niet, in elk geval vind ik het walgelijk. Het vervuilt de ziel. En ik zie het te vaak, op onze site, waar godzijdank veel meer verstandige, aardige mensen komen dan mensen zo als jij, maar toch." De RTL-presentator heeft niet de minste medestanders, zoals bondskanselier Angela Merkel. Die verzocht Facebook-baas Mark Zuckerberg vorige week om racisme op Facebook aan te pakken.

We beantwoorden samen met een strafrechtdeskundige en het meldpunt Discriminatie Online zes vragen over hoe ver je kunt gaan op Facebook: 

1. Racistisch gescheld op social media: dat gebeurt toch al jaren?
Het is net zo oud als social media zelf. Ook in Nederland hebben we al een paar affaires achter de rug. De bekendste was die rond een paar donkere spelers van Oranje die een selfie hadden geplaatst, waar kwetsende en racistische opmerking op kwamen. Ook zangeres Anouk kreeg veel naar haar hoofd geslingerd toen ze op Facebook zei dat de zwartepiettraditie wat haar betreft mocht worden afgeschaft. De zwartepietdiscussie roept net als de vluchtelingencrisis sowieso reacties op die de grens van het toelaatbare raken.

2. Wanneer gaan reacties dan te ver? Wanneer is het strafbaar? 
In het strafrecht is het, zacht gezegd, een schimmig gebied. Aan de ene kant is er discriminatie, aan de andere kant de vrijheid van meningsuiting. Die twee botsen geregeld. 

3. Maar in de veel gevallen is het toch overduidelijk racisme?
Volgens strafrechtdeskundige Theo de Roos kan de reactie waarover Hemmen het heeft in zijn column als strafbaar worden bestempeld. "Omdat er een bepaalde groep racistisch wordt bejegend." Ook iemand 'aap' noemen vanwege zijn afkomst, kan volgens hem niet. Roos geeft aan dat het per geval bekeken moet worden of het mag of niet. De islam een gezwel noemen, mag bijvoorbeeld weer wel omdat het niet een bepaalde groep is die wordt aangesproken, maar een stroming. 

4. Als die meneer niet mag zeggen dat een bepaalde groep 'uitgeroeid dient te worden', waarom wordt hij dan niet vervolgd? 
Theo de Roos vindt dat het OM dit soort uitingen moet aanpakken. "Maar het is dweilen met de kraan open", constateert hij. "Waar moet het OM beginnen? Het is ondoenlijk om hier capaciteit voor vrij te maken. Dan blijven andere belangrijke zaken liggen."

En als er iets voor de rechter komt, is het ingewikkeld of het OM een zaak heeft. Een rechter moet toetsen of hij te maken heeft met een negatieve stereotypering, en of het strafbaar is of onrechtmatig. Maar er spelen meer factoren mee, zoals de laagdrempeligheid van Facebook, waar een belediging snel gemaakt is en mensen zich soms anoniem wanen.

Roos denkt dat het effectiever is als publieke figuren afstand nemen van reacties die niet kunnen. "Dat is de beste bestrijding."

5. Pakt het Openbaar Ministerie dan helemaal nooit reageerders strafrechtelijk aan? 
Jawel. Het bekendste voorbeeld is die Oranjeselfie waarbij vergelijkingen werden gemaakt met apen en de spelers werden omschreven als zwarte pieten en slaven. Drie van de schrijvers van de racistische reacties kregen een boete van 360 euro.

Het meldpunt Discriminatie Online vindt dat het OM meer moet doen. Als het meldpunt een zaak aanbrengt bij het OM, is de reactie vaak 'dat het wel meevalt', zegt Suzette Bronkhorst van het meldpunt. "Ze grijpen alleen in als een bekende voetballer of een minister een reactie te ver vindt gaan."

6. En Facebook zelf: wat doet Mark Zuckerberg?
De Duitse bondskanselier Angela Merkel vroeg vorige week aan Facebook-baas Mark Zuckerberg of hij nou eens wat ging doen aan het racisme op Facebook. "Yeah", was het antwoord van Zuckerberg, "we need to do some work." 

Los daarvan heeft Facebook natuurlijk zijn gebruiksvoorwaarden. Als jij vindt dat een reactie niet door de beugel kan, kun je dat melden. Op het Facebookkantoor in Dublin zitten tientallen mensen die de meldingen beoordelen. Vrij standaard krijg je dit antwoord:

"Thank you for taking the time to report something that you feel may violate our Community Standards. Reports like yours are an important part of making Facebook a safe and welcoming environment. We reviewed the comment you reported for containing hate speech or symbols and found it doesn't violate our Community Standards."

Volgens het Meldpunt Discriminatie Internet zijn de voorwaarden nogal 'vaag'. "Wij zien wel dat als wij iets bij Facebook melden dat strafbaar is, dat ze het dan in 90 tot 95 procent van de gevallen alsnog verwijderen", zegt Suzette Bronkhorst. In 2014 waren er 210 strafbare (Nederlandse) reacties op sociale media waarvan er 187 zijn verwijderd. Bronkhorst vindt dat goed, maar ziet liever dat er structurele maatregelen worden genomen. "Zoals een zichtbare verwijdering. Dat anderen kunnen zien dat een reactie is verwijderd en om welke reden." 

Op onze vraag aan de woordvoerder van Facebook in Nederland of bekend is wat Mark Zuckerberg gaat doen om racisme op Facebook aan te pakken, kregen we dit antwoord: "Mij is nu nog niets bekend, zodra dat wel het geval is, meld ik me."

Bron • RTL Nieuws

Gerelateerde artikelen